Isı yalıtımı nedir? Isı yalıtımı, ısının sıcak ortamdan soğuk ortama geçişini yavaşlatmak için dış duvar, çatı, döşeme ve tesisata ısıl iletkenliği düşük malzemelerin uygulanmasıdır. Kışın içerideki ısının dışarı kaçmasını, yazın dışarıdaki sıcağın içeri girmesini azaltır. Binalarda bu iş için yaygın olarak taşyünü (taş yünü), EPS ve XPS levhalar kullanılır.
Bu tanımın ardından genellikle başka sorular gelir: Hangi malzeme, nereye, hangi kalınlıkta? Bu rehberde yalıtım türlerini, ısının yapıdan hangi yollarla geçtiğini, uygulandığı yere göre yalıtım çeşitlerini ve taşyünü, EPS ile XPS’in Mega teknik föylerindeki değerlerini bir arada bulacaksınız. Malzeme seçiminde bakılacak beş ölçütü ve mevzuatın ne istediğini de özetledik.
Yalıtım nedir? Isı, ses ve su yalıtımı arasındaki fark
Yalıtım, ısı, ses veya suyun bir yapı elemanından geçişini sınırlamak için uygulanan malzeme ve sistemlerin genel adıdır; gündelik dilde izolasyon da denir. Üç yalıtım türü aynı binada bir arada bulunabilir, ama her biri farklı bir sorunu çözer ve kendi malzemesiyle yapılır.
| Yalıtım türü | Neyi sınırlar? | Mega ürünlerinden örnekler |
|---|---|---|
| Isı yalıtımı | Isının sıcak ortamdan soğuk ortama geçişini | Taşyünü, XPS ve EPS ısı yalıtım levhaları |
| Ses yalıtımı | Sesin bir mekândan diğerine geçişini | Ara bölme ve yüzer döşeme levhaları, DesiWool, MegaBlock Acoustic |
| Su yalıtımı | Suyun ve nemin yapı elemanına sızmasını | Fullback su yalıtımı ürünleri |
Bu yazının konusu ısı yalıtımıdır. Komşudan ve odalar arasından gelen gürültü için duvar ses yalıtımı yazımıza, ıslak hacim, balkon ve temel uygulamaları için su yalıtım malzemesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Isı yalıtımı nedir, neden gereklidir?
Isı yalıtımı, bina kabuğunu oluşturan dış duvar, çatı, döşeme ve temel elemanlarından gerçekleşen ısı geçişini azaltan katmanların tümüdür. Gereklidir, çünkü yalıtımsız bir kabukta ısıtma sisteminin ürettiği ısı bu yüzeylerden sürekli dışarı akar ve aynı iç sıcaklığı korumak için daha fazla enerji harcanır.
Isı yalıtımının faydaları üç başlıkta toplanabilir:
- Enerji: Isıtma ve soğutma ihtiyacı azalır. Azalmanın ne kadar olacağı binanın iklim koşullarına, kabuğuna ve yalıtım kalınlığına bağlıdır; bu yüzden tasarruf oranı ancak proje hesabıyla söylenebilir.
- Konfor: Dıştan yalıtılmış bir duvarın iç yüzeyi kışın daha az soğur; odada soğuk duvar hissi azalır, sıcaklık daha dengeli dağılır.
- Yapı sağlığı: İç yüzey sıcak kaldığında havadaki nemin duvarda yoğuşma ihtimali düşer, yoğuşmanın beslediği küf riski de azalır.
Isı yapı elemanlarından hangi yollarla geçer?
Isı her zaman sıcak taraftan soğuk tarafa akar ve bunu üç yolla yapar: iletim, taşınım ve ışınım. ABD Enerji Bakanlığı’nın yapı bilimi kaynaklarına göre ısı, denge kurulana kadar sıcak malzemeden soğuk malzemeye geçer.
- İletim (kondüksiyon): Farklı sıcaklıktaki iki yüzey doğrudan temas ettiğinde ısı malzemenin içinden geçer. Duvarın betonu, tuğlası ve sıvası ısıyı bu yolla taşır.
- Taşınım (konveksiyon): Isı, hareket eden havayla taşınır. Duvar boşluklarındaki hava akımları ve doğrama çevresindeki sızıntılar bu gruba girer.
- Işınım (radyasyon): Isı, bir ortama ihtiyaç duymadan enerji olarak yol alır. Güneşin çatıyı ısıtması bunun en tanıdık örneğidir.
Yalıtım malzemeleri havayı küçük ve hareketsiz cepler hâlinde hapsederek çalışır. Taşyünü bunu lifleri arasındaki boşluklarla, EPS ve XPS ise köpüğün küçük hücreleriyle yapar. Hava hareket edemediği için taşınım durur, malzemenin düşük ısıl iletkenliği de iletimle geçen ısıyı azaltır. Aynı ilkenin evdeki bir örneğini termos nasıl çalışır yazımızda anlattık.
Uygulandığı yere göre ısı yalıtımı çeşitleri nelerdir?
Isı yalıtımı nasıl yapılır sorusunun cevabı, yalıtımın uygulanacağı yere göre değişir. Binada yalıtım dört ana bölgede ele alınır: dış duvarlar, çatı, döşeme ile temel ve tesisat. Her bölgenin yük, nem ve sıcaklık koşulları, dolayısıyla malzemesi de farklıdır.
Dış duvarlar ve cephe
Dış duvarlar çoğunlukla mantolama yöntemiyle yalıtılır: yalıtım levhası yapıştırıcı ve dübelle duvarın dış yüzüne sabitlenir, üzeri fileli sıva ve son katla kapatılır. Mantolamada taşyünü mantolama levhası, beyaz veya gri EPS ve pürüzlü yüzeyli XPS levhalar kullanılır. Sistemin katmanlarını mantolama nedir rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Havalandırmalı giydirme cephelerde taşyünü levhalar cephe duvarına ya da taşıyıcı profillerin arasına yerleştirilir. Dıştan uygulama yapılamayan binalarda duvar içeriden de yalıtılabilir; bu seçenekleri iç cephe yalıtımı yazımızda, yöntemlerin karşılaştırmasını ise dış cephe yalıtım çeşitleri yazımızda bulabilirsiniz.
MegaUsta’dan uygulama notu: Yalıtımı yalnızca düz duvar yüzeyine uygulayıp kolon, kiriş, döşeme alnı ve pencere kenarlarını açıkta bırakmayın. Kabukta yalıtımsız kalan her betonarme eleman bir ısı köprüsü oluşturur; ısı en kolay bu noktalardan geçer ve iç yüzeyin en soğuk kalan yerleri de buralar olur.
Çatı ve teraslar
Eğimli çatılarda yalıtım, çatı arası döşemesine ya da mertek altına uygulanabilir; Mega XPS düz levha bu iki uygulamada da kullanılır. Teras çatılarda ise levha koruma ve kaplama katmanlarının altında kalır, yükü taşır ve yağmur suyuyla temas edebilir. Bu yüzden terasta basma dayanımı ve su emmesi ön plana çıkar.
Taşyünü teras çatı levhası, Mega föylerine göre 30 kPa ile 70 kPa arasında beş basma dayanımı seçeneğiyle sunulur ve λD değeri ≤0,039 W/mK’dir. Katman sırası ve ters çatı detayı için teras çatı yalıtımı rehberimize bakabilirsiniz.
Döşeme, zemin ve temel
Isıtılmayan bodrum, otopark veya açık geçiş üzerindeki döşemeler ile toprağa oturan zeminler de ısı kaybettiği için yalıtılır. Toprakla temas eden temel ve perde duvarlarda levha hem nemin hem toprak basıncının etkisi altında çalışır; burada su emmesi düşük, basma dayanımı yüksek XPS öne çıkar. Mega XPS düz levha temel, toprak altı perde duvar, döşeme ve parke altı uygulamalarında kullanılır.
Şap altında ısı ve ses yalıtımını birlikte sağlamak için taşyünü yüzer döşeme levhası kullanılabilir. Mega föyüne göre bu levha 30 mm kalınlıkta üretilir ve λD değeri ≤0,036 W/mK’dir.
Tesisat ve teknik ekipman
Sıcak ve soğuk su boruları, klima ve havalandırma kanalları ile sanayi tesisatı da yalıtılır; buradaki amaç borudan veya kanaldan geçen akışkanın sıcaklığını korumaktır. Mega’nın taşyünü teknik ürünleri arasında bir yüzü alüminyum folyolu klima levhası ile folyolu ve folyosuz prefabrik boru yalıtımı elemanları bulunur. Soğuk hava depolarında ise XPS ve EPS levhalar kullanılır.
Isı yalıtım malzemeleri nelerdir? Taşyünü, EPS ve XPS
Binalarda kullanılan başlıca ısı yalıtım malzemeleri taşyünü, EPS ve XPS levhalardır. Taşyünü mineral yün ailesindendir ve TS EN 13162’ye, EPS (strafor, genleştirilmiş polistiren) TS EN 13163’e, XPS (ekstrüde polistiren) ise TS EN 13164’e göre üretilir. Aşağıdaki tablo üç malzemeyi Mega teknik föylerinden seçilen örnek tiplerle karşılaştırıyor.
| Özellik | Taşyünü (MEGA SW F150) | EPS (EPS 50W beyaz · EPS 70 (G) gri) | XPS (MEGA XPS T3000) |
|---|---|---|---|
| Isıl iletkenlik, λD (W/mK) | ≤0,037 | 0,040 · 0,031 | 0,035 |
| Yangına tepki sınıfı (TS EN 13501-1) | A1 | E | E |
| Su emme | Kısa süreli ≤1 kg/m², uzun süreli ≤3 kg/m² | Uzun süreli, daldırma: %5 · %4 | Uzun süreli, daldırma: ≤%0,7 |
| Basma dayanımı (kPa) | Alt tipe göre en az 40, 45 veya 55 | 50 · 70 | 300 |
| Kullanım sıcaklığı | En fazla +750 °C | -50 / +70 °C | -50 / +75 °C |
| Levha ebadı (mm) | 1200 × 600 | 500 × 1000 | 600 × 1200 |
| Ürün standardı | TS EN 13162 | TS EN 13163 | TS EN 13164 |
Kaynak: Mega teknik föyleri (MEGA SW F150, EPS 50W, EPS 70 (G), MEGA XPS T3000). Su emme değerleri farklı deney yöntemleriyle ölçüldüğü için sütunlar arasında doğrudan kıyaslanmamalıdır. Yangına tepki sınıfları levhanın kendisine aittir: taşyünü levhalar A1 sınıfındadır, EPS ve XPS levhalar ise E sınıfındadır, yani yanıcıdır.
Bu değerler malzemelerin nerede öne çıktığını da açıklar. XPS kapalı hücreli yapısı ve düşük su emmesi sayesinde temel, toprak altı perde duvar ve teras çatı gibi nemli ve yük taşıyan alanlarda; EPS hafifliği nedeniyle mantolamada; taşyünü ise A1 yangına tepki sınıfı ve ses yalıtımına katkısıyla yangın ve akustik gereksinimi olan yerlerde tercih edilir. İkili karşılaştırmalar için taş yünü mü EPS mi ve XPS mi EPS mi yazılarımıza, standart kodlarının anlamı için yalıtım standartları rehberimize bakabilirsiniz.
Mega Insulation Solutions (Mega Yalıtım), genel müdürlüğü İstanbul Kavacık’ta, fabrikası Elazığ’da bulunan Türk yalıtım malzemeleri üreticisidir. Taşyünü, XPS ve EPS ısı yalıtım levhalarının yanı sıra MegaBlock, MegaLento, DesiWool, MegaTech yapı kimyasalları ve Fullback su yalıtımı ürünlerini Mega markasıyla sunar. Levha tiplerinin tamamı teknik föyleriyle birlikte taşyünü, EPS levha ve XPS levha kategori sayfalarında yer alır.
Isı yalıtım malzemesi seçerken hangi 5 ölçüte bakılır?
Doğru malzeme; ısıl iletkenlik, yangına tepki sınıfı, su emme, su buharı geçirgenliği ve basma dayanımı birlikte değerlendirilerek seçilir.
- Isıl iletkenlik (λ): Malzemenin ısıyı ne kadar kolay ilettiğini gösterir. Birimi W/mK’dir; değer küçüldükçe aynı kalınlıkta daha iyi yalıtım elde edilir. Ayrıntısı ısı iletim katsayısı yazımızda.
- Yangına tepki sınıfı: Malzemenin yangına katkısını TS EN 13501-1’e göre A1, A2, B, C, D, E ve F sınıflarıyla gösterir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, A1’i “hiç yanmaz”, E’yi “normal alevlenici” grubunda sayar. Ayrıntılar yalıtım malzemesi yangın sınıfı yazımızda.
- Su emme: Levhanın suyla temas ettiğinde ne kadar su aldığını gösterir. Toprakla temas eden yerlerde ve teraslarda belirleyici bir ölçüttür.
- Su buharı geçirgenliği: Su buharı difüzyon direnç faktörü (μ) ile ifade edilir; μ küçüldükçe malzeme buharı daha kolay geçirir. Mega taşyünü levha föylerinde μ değeri 1’dir. Buhar hareketinin duvarda neden önemli olduğunu yoğuşma nedir yazımızda anlattık.
- Basma dayanımı: Levhanın yük altında ezilmeye karşı direncidir ve kPa ile verilir. Teras, zemin ve temel gibi yük taşıyan uygulamalarda öne çıkar; Mega föylerinde bu değer MEGA SW F150 için alt tipine göre en az 40, 45 veya 55 kPa, MEGA XPS T3000 için 300 kPa’dır.
Kalınlık da hesabın parçasıdır. Bir katmanın ısıl direnci (R), kalınlığın λ değerine bölünmesiyle bulunur: R = d/λ. Örneğin 50 mm MEGA XPS T3000 levha (λD 0,035) yaklaşık 1,4 m²K/W, 100 mm MEGA SW F150 levha (λD 0,037) yaklaşık 2,7 m²K/W ısıl direnç sağlar. Binanın ihtiyaç duyduğu kalınlığın nasıl belirlendiğini yalıtım kalınlığı yazımızda ele aldık.
Isı yalıtımı yaz ve kış nasıl çalışır?
Isı yalıtımı iki mevsimde de aynı işi yapar: sıcak taraftan soğuk tarafa akan ısıyı yavaşlatır. Kışın sıcak taraf evin içi olduğu için ısı dışarı kaçar; yazın yön tersine döner ve dışarıdaki sıcak içeri girmeye çalışır.
Kışın yalıtım, ısıtma sisteminin ürettiği ısının duvar, çatı ve döşemeden kaybolmasını yavaşlatır; ısının evden hangi noktalardan kaçtığını evde ısı kaybı yazımızda inceledik. Yazın ise güneşin ısıttığı çatı ve cepheden içeri geçen ısıyı sınırlar. İç mekân daha geç ısınır ve soğutma yükü hafifler; bu konudaki pratik önerileri yazın evi serin tutma yazımızda bulabilirsiniz. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği de ısı yalıtım projesinde ısı kayıplarıyla birlikte ısı kazançlarının hesaplanmasını ister.
Boya, sıva veya tuğla tek başına yalıtım sağlar mı?
Çoğu durumda hayır. Sıva ve boya ince katmanlar olduğu için duvara kattıkları ısıl direnç küçüktür; tuğla, bims veya beton gibi duvar malzemelerinin katkısı ise türüne, boşluk yapısına ve kalınlığına göre değişir. Duvarın yeterli olup olmadığını ısı yalıtım projesindeki hesap gösterir.
Farkı Mega föylerindeki değerlerle görmek mümkün. Çimento esaslı el sıvası MTP-7111’in ısıl iletkenliği en fazla 0,67 W/mK’dir; bu üst değerle 2 cm sıvanın ısıl direnci yaklaşık 0,03 m²K/W çıkar. Aynı formülle 5 cm MEGA SW F150 taşyünü levha (λD 0,037) yaklaşık 1,35 m²K/W sağlar.
Isı yalıtım boyası olarak sunulan ürünlerde de aynı formül geçerlidir: ısıl direnç kalınlıkla artar, λ değeri büyüdükçe azalır. Boya filmi bir yalıtım levhasına göre çok ince olduğundan, ürünün katkısını değerlendirmek için belgesindeki ısıl iletkenlik değerine ve uygulanacak kalınlığa bakmak gerekir. Isı yalıtım projesi de dış duvarın katmanlarını, kalınlıklarını ve U değerini bu beyan edilmiş değerlerle hesaplar.
Duvar elemanının içine yalıtım katmanı eklenen ürünlerde durum değişir. Pomza, çimento ve taşyününden oluşan MegaBlock Thermal ısı yalıtım bloğu için föyde 195/90SW serisinin duvar λ değeri 0,07 W/mK, sıvasız duvar U değeri 0,35 W/m²K olarak verilir. Bu değerin belirli bir bina için yeterli olup olmadığına yine proje hesabıyla karar verilir. Ürünün yapısını megablock nedir yazımızda anlattık.
Isı yalıtımı mevzuatta nasıl düzenlenir?
Türkiye’de binaların ısı yalıtımı, Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği ve TS 825 standardı üzerinden düzenlenir. Yönetmeliğin 10. maddesi, TS 825’teki hesap yöntemine göre bir ısı yalıtım projesi hazırlanmasını zorunlu tutar ve bu proje yapı ruhsatı aşamasında ilgili idarece istenir.
Yönetmeliğe göre projede şu bilgiler yer alır:
- Binanın ısı kayıpları ve kazançları ile aylık ve yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacı; yıllık ihtiyaç, TS 825’e göre hesaplanan sınır değeri aşamaz.
- Dış duvar, çatı ve döşemelerin malzemesi, katman sırası, kalınlığı, alanı ve U değeri.
- Pencerelerin cam ve doğrama türü, alanı ve U değeri.
- Isı kaybeden yüzeylerde yoğuşma kontrolü.
TS 825, binalarda ısı yalıtım kurallarını belirleyen bir hesap standardıdır; ürün belgesi değildir. Bir malzemenin ısıl iletkenlik değeri standardın tablolarında yer almıyorsa, TSE Ulusal Teknik Onay (UTO) ile belirlenen hesap değeri kullanılabilir. Standardın kapsamını ve iklim bölgelerini TS 825 yazımızda ele aldık.
Sıkça Sorulan Sorular
En yaygın ısı yalıtım malzemeleri hangileridir?
Bina ısı yalıtımında yaygın olarak kullanılan üç levha malzemesi taşyünü, EPS ve XPS’tir. Taşyünü mineral yün ailesindendir ve Mega föylerine göre yangına tepki sınıfı A1’dir. EPS ve XPS ise polistiren köpüktür ve E sınıfındadır. Üçünün de ayrı bir ürün standardı vardır: taşyünü için TS EN 13162, EPS için TS EN 13163, XPS için TS EN 13164.
Isı yalıtımında hangi malzeme ne zaman seçilir?
Seçimi uygulama yerinin koşulları belirler. Toprakla temas eden temel ve perde duvarlar ile teras çatılarda su emmesi düşük, basma dayanımı yüksek XPS öne çıkar. Mantolamada hafifliği nedeniyle EPS sık kullanılır. Yangın ve ses gereksinimi olan cephe ve bölme duvarlarında ise A1 sınıfı taşyünü tercih edilir. Kalınlık ve son karar, binanın ısı yalıtım projesindeki hesaba göre verilir.
Isı yalıtımı yazın da işe yarar mı?
Evet. Isı her zaman sıcak taraftan soğuk tarafa akar; yazın dışarısı daha sıcak olduğunda ısı bu kez dışarıdan içeri geçmeye çalışır. Çatı ve cephedeki yalıtım katmanı bu geçişi kışın olduğu gibi yavaşlatır. Böylece iç mekân daha geç ısınır ve soğutma sisteminin karşılaması gereken yük azalır. Etkinin büyüklüğü binanın yönüne, gölgelenmesine ve yalıtım kalınlığına göre değişir.
Isı yalıtım projesi zorunlu mu?
Evet. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği’nin 10. maddesine göre TS 825’teki hesap yöntemiyle bir ısı yalıtım projesi hazırlanması zorunludur ve proje yapı ruhsatı aşamasında istenir. Projede dış duvar, çatı ve döşemelerin katmanları, kalınlıkları ve U değerleri ile binanın yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacı gösterilir. Yalıtım kalınlığı ve malzeme seçimi de bu hesaba dayanır.
Kaynaklar
- Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği, Madde 10 (Resmî Gazete, 05.12.2008, Sayı 27075)
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Ek-2/Ç yanıcılık sınıfları (mevzuat.gov.tr, PDF)
- ABD Enerji Bakanlığı, Building Science Education: Heat Flow
- Mega MEGA SW F150 Mantolama Levhası teknik föyü (PDF)
- Mega EPS 40W / 40U-W / 50W teknik föyü (PDF)
- Mega EPS 50 / 60 / 70 (G) teknik föyü (PDF)
- Mega MEGA XPS T3000 teknik föyü (PDF)
- Mega Yalıtım teknik dokümanlar
Tüm ürün gruplarımızı yalıtım ürünleri sayfamızda inceleyebilirsiniz. Projeniz için malzeme seçiminde destek almak isterseniz Mega Yalıtım teknik ekibine iletişim sayfası üzerinden yazabilirsiniz.
