Yalıtım Malzemelerinde Yangın Sınıfı: EPS, XPS ve Taş Yünü Rehberi

Kısaca: Yalıtım malzemesi yangın sınıfı, bir ürünün yangına nasıl tepki verdiğini gösteren ve TS EN 13501-1 standardına göre A1’den F’ye kadar verilen sınıftır. Mega teknik föylerine göre taşyünü levhalar A1, yani hiç yanmaz sınıfındadır. EPS (strafor) ve XPS ise yanıcı polimer köpüklerdir; teknik föylerdeki sınıfları E’dir ve yönetmelikte normal alevlenici grubunda yer alır.

Sınıf bilgisi ürünün teknik föyünde yer alır. Dış cephede ise levhanın tek başına sınıfı yetmez; yapıştırıcı, dübel, file ve sıvayla birlikte kurulan sisteme ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in cephe kurallarına da bakılır. Bu yazıdaki sınıflar, taşyünü, XPS ve EPS ısı yalıtım levhalarını Mega markasıyla sunan Mega Yalıtım’ın teknik föylerinden alınmıştır.

Yangına tepki sınıfı nedir?

Yangına tepki sınıfı, bir yapı malzemesinin yanmaya ne ölçüde katkıda bulunduğunu ve alevi ne kadar yaydığını gösteren sınıflandırmadır. TS EN 13501-1’deki A1, A2, B, C, D, E ve F sınıfları, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in Ek-2 tablolarında Türkçe yanıcılık terimleriyle eşleştirilir.

Sınıfın yanındaki ekler duman ve damlama davranışını gösterir. s1, s2 ve s3 duman üretimini anlatır: s3’te sınırlama yoktur, s1 en sıkı kriteri sağlar. d0, d1 ve d2 yanma damlalarını anlatır: d0’da yanan damla veya tanecik oluşmaz, d2’de sınırlama yoktur. Örneğin A2-s1,d0, yönetmelikte zor yanıcı olarak geçen sınıftır.

Standartların kapsamını ayrıntılı görmek için TS EN 13501-1 ve yalıtım standartları rehberimize bakabilirsiniz.

A1 sınıfı yanmaz malzeme nedir?

A1 sınıfı yanmaz malzeme, tam gelişmiş yangın dahil yanmanın hiçbir aşamasında yanmaya katkıda bulunmayan ve yönetmelikte hiç yanmaz olarak geçen malzemedir. Taşyünü bu gruptadır: TS EN 13162 kapsamındaki mineral yün (MW) yalıtım malzemelerinden olan Mega taşyünü levhaların teknik föylerinde yangına tepki sınıfı A1 olarak beyan edilir.

Aynı teknik föyler taşyünü levhaların azami kullanım sıcaklığını +750 °C olarak verir. A1 sınıfı levhanın kendisini tanımlar; mantolamada levha A1 olsa bile sistemin sınıfı ayrıca sistem belgesinde gösterilir. Binanın yangın güvenliği ise cephe detaylarına, yangın bariyerlerine ve diğer pasif önlemlere birlikte bağlıdır.

Mega taşyünü ailesinde dış cephe levhalarının yanında hafif bölme duvar sistemleri için ara bölme levhası, endüstriyel tesis, proses ekipmanı ve çelik konstrüksiyonlar için taşyünü sanayi levhası bulunur. Kolon ve kiriş gibi ısı köprüsü oluşabilecek elemanlarda kullanılan MegaBlock BC de taşyünü esaslıdır. Malzemenin yapısını taş yünü nedir, uygulama yerlerini taş yünü kullanım alanları yazımızda anlattık.

Yüksek sıcaklıktaki davranışı merak ediyorsanız taş yünü yanar mı rehberimize bakabilirsiniz; taş yünü erir mi sorusunun cevabı da o yazıda.

EPS ve XPS yanar mı?

Evet. EPS (strafor, genleştirilmiş polistiren) ve XPS (ekstrüde polistiren) yanıcı polimer köpüklerdir. Mega teknik föylerinde her iki malzemenin yangına tepki sınıfı TS EN 13501-1’e göre E’dir ve bu sınıf yönetmelikte normal alevlenici olarak karşılanır.

Yönetmelik E sınıfını, önemli ölçüde alev yayılması olmadan küçük bir alev atağına kısa süre direnç gösteren malzemeler olarak tanımlar. Bu nedenle EPS ve XPS için “yanmaz”, “alev almaz” ya da “yangına dayanıklı” nitelemeleri doğru değildir.

Bu, iki malzemenin cephede kullanılamayacağı anlamına gelmez. Yönetmelik, ısı yalıtım malzemesi, yapıştırıcı, dübel, sıva filesi ve sıvadan oluşan sistemin akredite bir laboratuvarca sistem olarak sertifikalandırılmasını ister; sistemin sınıfı bu belgede yer alır. Ayrıca 27. maddedeki yükseklik sınırları ve yangın bariyeri kuralları uygulanır.

Mega ürün sayfalarında XPS’in başlıca kullanım yerleri teras çatılar, toprakla temas eden temeller ve toprak altı perde duvarlar olarak sayılır; EPS ise mantolamada öne çıkar. İki malzemenin özelliklerini EPS nedir ve XPS nedir yazılarımızda bulabilirsiniz.

Aşağıdaki tablo üç malzeme grubunun Mega teknik föylerinde beyan edilen sınıflarını bir arada gösterir.

Kaynak: Mega taşyünü, XPS ve EPS teknik föyleri. Tüm teknik föylere ve belgelere Mega Yalıtım Dokümanlar sayfasından ulaşabilirsiniz.

Isıl iletkenlik, su emme ve kullanım yerleri açısından farklar için taş yünü, EPS ve XPS karşılaştırması yazımıza bakabilirsiniz.

Dış cephe yangın yönetmeliği ne diyor?

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in 27. maddesine göre bina yüksekliği 28,50 m’den fazla olan binalarda dış cephe zor yanıcı, diğer binalarda en az zor alevlenici malzemeden olmalıdır. Zor yanıcı sınıfın TS EN 13501-1’deki karşılığı A2-s1,d0’dır; A1 sınıfı malzemeler de bu şartı sağlar.

Madde 27, 16.03.2015 tarihli ve 2015/7401 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yeniden düzenlenmiştir (Resmî Gazete, 09.07.2015, sayı 29411). Cephe yalıtımını ilgilendiren başlıca kurallar şunlardır:

• Sistem belgesi: Isı yalıtım malzemesi, yapıştırıcı, dübel, sıva filesi, sıva ve benzeri bileşenlerle kurulan ısı yalıtım sistemi, ilgili standartlar kapsamında akredite bir laboratuvar tarafından sertifikalandırılmalıdır (27/2-a).
• Zemin şeridi: Dış cephesi zor alevlenici malzeme veya sistemden oluşan, yüksekliği 28,50 m’den az binalarda zemin kotundan itibaren ilk 1,5 m hiç yanmaz malzemeyle kaplanmalıdır (27/2-b).
• Pencere çevresi bariyerleri: Bu binalardan yüksekliği 6,50 m’yi aşanlarda pencere ve benzeri boşlukların yan kenarlarında en az 15 cm, üst kenarında en az 30 cm eninde hiç yanmaz malzemeden yangın bariyeri yapılmalıdır (27/2-b).
• Katlar arası: İki katın pencere gibi korumasız boşlukları arasında düşeyde en az 100 cm yüksekliğinde yangına dayanıklı cephe elemanı bulunmalı ya da cephe otomatik yağmurlama sistemiyle korunmalıdır (27/1).
• Bitişik nizam: Farklı yükseklikteki bitişik binalarda, alçak binanın çatı hizasındaki yüksek bina katının dış cephesi hiç yanmaz malzeme veya sistemle kaplanmalıdır (27/2-c).
• Giydirme cephe: Derzleri açık veya havalandırmalı giydirme cephelerde kullanılan cephe ve yalıtım malzemeleri en az zor yanıcı olmalıdır (27/3-b).

Yönetmelikte sık karıştırılan iki yükseklik değeri vardır. Yüksek bina tanımı, bina yüksekliği 21,50 m’den veya yapı yüksekliği 30,50 m’den fazla olan binaları kapsar (Madde 4). Dış cephe malzemesi için belirleyici eşik ise 28,50 m’dir. Madde 27’de “5 kat” ya da “10 kat” gibi kat sayısına bağlı bir kural yoktur; eşikler metre cinsinden verilir.

Yönetmelik, bina kullanım sınıfına ve konumuna göre ek şartlar da içerir. Örneğin 2021’de maddeye eklenen dördüncü fıkra, 21. maddenin beşinci fıkrasında tanımlanan, orman alanları içinde veya bitişiğindeki büyük endüstriyel ve enerji tesislerine ait alanlarda yapılacak binaların tüm dış cephelerinin hiç yanmaz malzemeden olmasını ister (27/4). Bu nedenle kesin malzeme ve detay kararı, proje müellifi ve yetkili mühendis tarafından proje bazında verilir. Cephe sistemlerinin genel tipleri için dış cephe yalıtım çeşitleri yazımıza bakabilirsiniz.

Bina tipine göre yalıtım malzemesi nasıl seçilir?

Seçim, bina yüksekliğine ve cephe sistemine göre yönetmeliğin istediği en düşük sınıfı belirlemekle başlar; ardından ısı yalıtım projesi ve uygulama detaylarıyla tamamlanır. Aşağıdaki tablo, 27. maddedeki hükümleri malzeme seçimine çevirir.

Yalıtım malzemesinin sınıfı, binadaki pasif yangın önlemlerinin yalnızca bir parçasıdır. Kaçış yolları, yangın kompartımanları ve yangın kapısı gibi elemanlar da aynı yönetmelikte düzenlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

EPS (strafor) yanıcı mıdır?

Evet, EPS (strafor) yanıcı bir malzemedir. Mega EPS levhaların teknik föylerinde yangına tepki sınıfı TS EN 13501-1’e göre E olarak verilir; Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik bu sınıfı normal alevlenici grubunda sayar. Cephede EPS, akredite bir laboratuvarca sertifikalandırılmış bir mantolama sisteminin parçası olarak ve yönetmeliğin 27. maddesindeki yükseklik ve yangın bariyeri kurallarına uyularak kullanılır.

XPS yanar mı, yangın sınıfı nedir?

Evet, XPS yanar. Mega XPS T1500, T2000, T2500 ve T3000 levhaların teknik föylerinde yangın sınıfı TS EN 13501-1’e göre E’dir; yönetmelikteki karşılığı normal alevlenicidir. Kapalı hücreli yapısı ve düşük su emmesi (teknik föye göre uzun süreli su emme en fazla %0,7) XPS’i temel ve teras çatı gibi alanlarda öne çıkarır, ancak bu özellikler yanıcılık sınıfını değiştirmez.

A1 ve A2 sınıfı arasındaki fark nedir?

A1 sınıfı malzeme, tam gelişmiş yangın dahil yanmanın hiçbir aşamasında yanmaya katkıda bulunmaz ve yönetmelikte hiç yanmaz olarak geçer. A2 ise yangın yüküne ve yangının gelişmesine önemli ölçüde katkıda bulunmayan malzemedir; A2-s1,d0 zor yanıcı sayılır, diğer duman ve damla ekleriyle zor alevlenici grubuna girer. Mega taşyünü levhalar teknik föylerine göre A1 sınıfındadır.

Dış cephe yalıtımında yangın bariyeri nedir?

Yangın bariyeri, cephe yalıtımında pencere ve benzeri boşlukların yan ve üst kenarlarında hiç yanmaz malzemeden oluşturulan şerittir. Yönetmeliğin 27. maddesine göre dış cephesi zor alevlenici malzeme veya sistemden oluşan, yüksekliği 28,50 m’den az ve 6,50 m’den fazla binalarda bu şerit, boşlukların yan kenarlarında en az 15 cm, üst kenarında en az 30 cm eninde olmalıdır.

Kaynaklar

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 19.12.2007, sayı 26735), Madde 4, Madde 27 ve Ek-2, mevzuat.gov.tr
• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Karar 2015/7401 (Resmî Gazete 09.07.2015, sayı 29411)
• Mega taşyünü mantolama levhası MEGA SW F150 teknik föyü
• Mega taşyünü giydirme cephe levhası teknik föyü
• MEGA XPS T3000 teknik föyü
• MEGA EPS 40W / 40U-W / 50W teknik föyü
• Mega Yalıtım Dokümanlar sayfası: teknik föyler ve belgeler

Mega taşyünü levhaların teknik föylerine ve yangına tepki sınıflarına taşyünü ürün grubumuzdan ulaşabilir, projenize uygun sistemle ilgili sorularınızı iletişim sayfamız üzerinden teknik ekibimize iletebilirsiniz.