Teras çatı yalıtımı, düz ya da az eğimli çatılarda ısı yalıtımı ile su yalıtımının belirli bir katman sırasıyla birlikte uygulanmasıdır. İki temel sistem vardır: sıcak terasta ısı yalıtımı su yalıtımının altında kalır ve taşyünü teras çatı levhası öne çıkar; ters terasta ısı yalıtımı su yalıtımının üstüne gelir ve düşük su emmeli XPS kullanılır.
Teras çatı, binanın yağmura, kara, güneşe ve dona en açık yüzeyidir; alttaki mekânlardan yükselen su buharı da bu katmanlara ulaşır. Bu yüzden levhanın konumu, su yalıtımının türü, eğim ve parapet detayları birlikte düşünülür. Isı yalıtımının kalınlığı ise TS 825 esaslı ısı yalıtım projesinde hesaplanır.
Hangi teras sisteminde hangi yalıtım malzemesi kullanılır?
Sıcak (geleneksel) terasta taşyünü teras çatı levhası, ters terasta ise XPS düz levha kullanılır. Seçimi belirleyen, ısı yalıtımının su yalıtımına göre nerede durduğudur.
Sıcak terasta ısı yalıtımı su yalıtımının altında, kuru tarafta kalır. Levhadan üstündeki katmanları taşıyacak rijitlik ve terasın kullanımına uygun basma dayanımı beklenir. Mega’nın taşyünü esaslı teras çatı levhası 30, 40, 50, 60 ve 70 kPa tipleriyle sunulur; teknik föyüne göre yangına tepki sınıfı A1’dir. Malzemenin yapısını taş yünü nedir yazısında anlattık.
Ters terasta sıra değişir: su yalıtımı döşemeye yakın durur, ısı yalıtım levhası onun üstüne serilir ve yağmur suyuyla ıslanır. Bu yüzden kapalı hücreli, su emmesi düşük bir malzeme gerekir. Mega XPS düz levha (ekstrüde polistiren) için ürün sayfası teras çatıları ilk kullanım alanı olarak sayar; MEGA XPS T1500–T3000 teknik föylerinde tamamen daldırmayla uzun süreli su emmesi en fazla %0,7’dir. Genel özellikler için XPS nedir yazısına bakabilirsiniz.
Sıcak teras ile ters teras arasındaki fark nedir?
İki sistemi ayıran şey, su yalıtımının ısı yalıtımının üstünde mi altında mı kaldığıdır. Bu fark buhar kesici ihtiyacını, levha türünü ve koruma katmanını doğrudan değiştirir.
Sıcak terasta su yalıtımı en üstte kaldığı için onu güneşten ve mekanik etkilerden koruyacak bir katman gerekir; iç mekândan gelen buhar yalıtımda yoğuşmasın diye levhanın altına buhar kesici serilir. Ters terasta su yalıtımı levhanın altında kalır ve ultraviyole ışınlara, mekanik hasara ve ısıl gerilmelere karşı korunur. Ekinci ve Yıldırım’ın teras çatılar üzerine yayımladığı çalışmaya göre bu düzende buhar kesici ve buhar dengeleyici tabakaya ihtiyaç yoktur.
Sıcak teras katman sırası
Klasik sıcak teras çözümünde katmanlar alttan üste şu sırayla dizilir:
- Betonarme döşeme
- Gidere doğru eğim verilmiş eğim betonu
- Astar
- Buhar kesici
- Isı yalıtımı: taşyünü teras çatı levhası
- Buhar dengeleyici
- Su yalıtımı katmanları
- Terasın kullanımına göre seçilen koruma katmanı
Ters teras katman sırası
Ters çatı adıyla da bilinen ters terasta katmanlar alttan üste şöyle sıralanır:
- Betonarme döşeme
- Eğim betonu
- Astar
- Su yalıtımı katmanları
- Isı yalıtımı: XPS düz levha
- Koruma katmanı: gezilmeyen terasta yuvarlak çakıl, gezilen terasta ayırıcı bir tabaka üzerine döşeme kaplaması ya da plastik ayaklar üzerinde yükseltilmiş prekast plaklar
Koruma katmanı XPS levhaları güneşten ve mekanik etkilerden korur. Mega XPS teknik föyleri de levhaların güneş ışığından korunması gerektiğini belirtir.
Basma dayanımı: kPa değeri neye göre seçilir?
Basma dayanımı, terasın taşıyacağı yüke göre seçilir. Yalnızca bakım için çıkılan bir teras ile gezilebilir ya da saksı ve ekipman taşıyan bir teras aynı levhayı gerektirmez; kesin değeri proje mühendisi belirler.
Mega teknik föylerinde basma dayanımı CS(10/Y) simgesiyle ve kPa birimiyle verilir. Taşyünü teras çatı levhasının beş tipi vardır ve kalınlık seçenekleri tipe göre değişir:
| Tip | Basma dayanımı CS(10/Y) | Kalınlık seçenekleri (mm) |
|---|---|---|
| 30 kPa | en az 30 kPa | 40, 50, 60, 80, 100 |
| 40 kPa | en az 40 kPa | 40, 50, 60, 80, 100 |
| 50 kPa | en az 50 kPa | 50, 60, 80, 100 |
| 60 kPa | en az 60 kPa | 60, 80, 100 |
| 70 kPa | en az 70 kPa | 80, 100 |
Kaynak: Mega Teras Çatı Levhası 30–70 kPa teknik föyleri. Tüm tiplerde ebat 1200 x 600 mm, λD en fazla 0,039 W/mK, yüzeye dik çekme dayanımı en az 10 kPa’dır.
Tablo, seçimle ilgili bir ayrıntıyı da gösteriyor: yüksek dayanımlı tiplerin kalınlık seçenekleri daha dardır. Örneğin 70 kPa tipi yalnızca 80 ve 100 mm kalınlıkta sunulur. Kalınlık ısı yalıtım projesinden, dayanım ise yük hesabından gelir; ikisini birlikte karşılayan tip seçilir.
Ters terasta kullanılan XPS levhalar daha yüksek bir aralıktadır. Mega teknik föylerine göre basma dayanımı MEGA XPS T1500’de 150 kPa, T2000’de 200 kPa, T2500’de 250 kPa ve T3000’de 300 kPa’dır.
Teras çatıda taş yünü ve XPS nasıl karşılaştırılır?
Teras çatıda taş yünü ile XPS farklı katman düzenlerinde çalışır: taşyünü su yalıtımının altında, XPS ise üstünde. Bu yüzden iki malzeme, kurulacak sistemle birlikte karşılaştırılır. Tablodaki değerler Mega teknik föylerinden alınmıştır.
| Özellik | Taşyünü teras çatı levhası | XPS düz levha |
|---|---|---|
| Teras sistemi | Sıcak teras, su yalıtımının altında | Ters teras, su yalıtımının üstünde |
| Ürün standardı | TS EN 13162+A1 | TS EN 13164+A1 |
| Basma dayanımı | en az 30 / 40 / 50 / 60 / 70 kPa | 150 / 200 / 250 / 300 kPa (T1500–T3000) |
| Isıl iletkenlik beyan değeri λD | ≤0,039 W/mK | 0,035 W/mK (T1500, T2000, T3000); 0,036 W/mK (T2500) |
| Kalınlık | 40–100 mm (tipe göre) | 20–80 mm (T1500, T2000); 20–120 mm (T2500, T3000) |
| Su emmesi | Kısa süreli WS ≤1 kg/m²; uzun süreli WL(P) ≤3 kg/m² | Tamamen daldırmayla uzun süreli WL(T) ≤%0,7 |
| Su buharı difüzyon direnç faktörü μ | 1 | Teknik föyde beyan edilmemiş |
| Yangına tepki sınıfı (TS EN 13501-1) | A1 | E (yanıcı) |
Kaynak: Mega Teras Çatı Levhası (30–70 kPa) ve MEGA XPS T1500, T2000, T2500, T3000 teknik föyleri.
Su emmesi satırı, XPS’in ters terasa neden uygun olduğunu açıklar; XPS ile EPS’in farklarını XPS mi EPS mi yazısında ele aldık. Taşyünü levhada μ değerinin 1 olması, levhanın buhar geçişine durgun hava kadar direnç gösterdiği anlamına gelir; sıcak terasta buhar kontrolünü bu yüzden alttaki buhar kesici yapar. λD küçüldükçe yalıtım gücü artar; ayrıntısını ısı iletim katsayısı yazısında bulabilirsiniz.
Yangına tepki sınıfı da proje kararının parçasıdır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in 28. maddesi, çatı kaplamaları altındaki yüzeyin veya yalıtımın en az zor alevlenici olmasını ister; çatı kaplamasında yanmaz malzeme kullanılırsa bu yüzeyin en az normal alevlenici olmasına izin verir. Yönetmeliğe göre A1 “hiç yanmaz”, E ise “normal alevlenici” grubundadır; yüksek binalar ve bitişik nizam yapılar için ek koşullar vardır. Hangi katmanın bu hükme girdiğini ve yapı için geçerli koşulları proje müellifi değerlendirir. Ayrıntı için taş yünü yanar mı ve yalıtım malzemesi yangın sınıfı yazılarına bakabilirsiniz.
Mega Yalıtım; taşyünü, XPS ve EPS ısı yalıtım levhalarının yanı sıra MegaTech yapı kimyasalları ve Fullback su yalıtımı ürünlerini Mega markasıyla sunan, genel müdürlüğü İstanbul Kavacık’ta, fabrikası Elazığ’da bulunan bir Türk yalıtım malzemeleri üreticisidir.
Teras çatı yalıtımı nasıl yapılır? Katman sırası ve su yalıtımı
Teras çatı yalıtımı eğimle başlar, sisteme göre ısı ve su yalıtımıyla sürer, su testi ve koruma katmanıyla biter:
- Eğim: Döşeme üzerine suyu gidere yönlendiren eğim betonu dökülür. Ekinci ve Yıldırım eğim betonu için %2–5 eğim önerir.
- Astar: Buhar kesicinin ya da su yalıtımının yüzeye iyi tutunması için astar uygulanır.
- Sıcak terasta levha: Buhar kesici serilir, taşyünü levhalar aralarında boşluk kalmadan yerleştirilir, ardından buhar dengeleyici ve su yalıtımı uygulanır.
- Ters terasta su yalıtımı: Su yalıtımı astarlanmış eğim betonuna uygulanır ve parapet diplerinde yukarı çıkarılır.
- Su testi: Gider ağızları kapatılarak teras su altında tutulur; aynı çalışma, mümkünse en az üç gün beklenmesini önerir. Ters terasta XPS, sıcak terasta koruma katmanı bu testten sonra gelir.
- Ters terasta levha: XPS düz levhalar testten geçmiş su yalıtımının üstüne serilir.
- Koruma katmanı: Kullanıma göre çakıl, ayırıcı tabaka üzerine döşeme kaplaması ya da yükseltilmiş plaklar uygulanır.
Su yalıtımı katmanı için Mega’nın Fullback su yalıtım malzemeleri arasında iki ürün teraslarla doğrudan ilgilidir. Tek bileşenli akrilik likit su yalıtımı ürün sayfasına göre eğimli çatı ve terasların, dış cephelerin ve baca dibi gibi detayların su yalıtımında kullanılır. Çimento ve akrilik esaslı, çift bileşenli Fullback Duo tam elastik ise küçük ölçekli teraslar ve balkonlar için tanımlanır; beton, sıva ve şap üzerine uygulanır. Güneşe açık kalacak yüzeyler için iki ürünün de UV dayanımlı sürümü vardır.
Kat sayısı, sarfiyat ve kuruma süresi ürünün teknik föyünden alınır; ürünün hangi katman düzeninde kullanılacağına proje detayıyla karar verilir.
Teras çatı yalıtımında sık yapılan hatalar nelerdir?
Teras çatıda küçük bir detay hatası bütün uygulamanın yenilenmesine yol açabilir. Sızıntı ve yoğuşmanın bilinen nedenleri şunlardır:
- Yetersiz eğim: Eğimi eksik terasta su göllenir ve su yalıtımı sürekli su altında kalır.
- Zayıf parapet ve gider detayları: Su yalıtımı parapet ve kalkan duvarlarda en az 20 cm yukarı çıkarılmalı, döşeme ile duvarın birleştiği köşe 45 derece pahlanmalı, örtüler 10 cm bindirilmelidir. Bitiş noktaları baskı lamasıyla tespit edilir.
- Su testini atlamak: Ters terasta XPS serildikten sonra su yalıtımındaki bir kusuru bulmak çok zordur.
- Levhalar arasında boşluk bırakmak: Isı yalıtımının sürekliliği bozulduğunda ısı köprüsü oluşur ve bu noktalarda yoğuşma görülebilir.
- XPS’i korumasız bırakmak: Mega XPS teknik föyleri levhaların güneş ışığından korunmasını, dışarıda depolanacaksa üzerine ultraviyole ışınlarını engelleyen bir örtü konmasını ister.
Özensiz yalıtım, yapı elemanlarının kullanım ömrünü kısaltır. Su ile bina ömrü arasındaki ilişkiyi ayrı bir yazıda ele aldık.
MegaUsta’dan uygulama notu: Taşyünü teras çatı levhalarını mümkünse kapalı alanda, sudan korunan düz ahşap takozlar üzerinde bekletin ve paletleri üst üste koymayın. Açıkta kalacaklarsa üzerini hava akımını kesmeyecek ve su biriktirmeyecek biçimde naylon ya da branda ile örtün; levhalar güneşten de korunmalıdır. Paletleri vinçle taşırken çelik veya zincir halat yerine yassı halat kullanın.
Teras çatı yazın neden bu kadar ısınır?
Teras çatı gün boyu doğrudan güneş aldığı için yazın ciddi biçimde ısınır. Doğru kalınlıkta uygulanmış ısı yalıtımı, bu ısının alttaki mekânlara geçişini yavaşlatır.
Terasın ne kadar ısınacağı iklim bölgesine, rakıma, güneş ışınlarının şiddetine ve döşeme betonunun kalınlığına bağlıdır. Isı yalıtımı, betonarme döşemenin maruz kaldığı sıcaklık farklarını da azaltır. Konunun yaz tarafını yazın evi serin tutma yazımızda anlattık.
Sıkça Sorulan Sorular
Ters çatı nedir?
Ters çatı, ısı yalıtım levhasının su yalıtımının altına değil üstüne serildiği düz çatı sistemidir. Bu düzende su yalıtımı güneşten, mekanik darbelerden ve ani sıcaklık değişimlerinden korunur. Levha yağmur suyuyla temas ettiği için kapalı hücreli ve su emmesi düşük XPS kullanılır; üstü çakıl ya da gezilebilir bir kaplamayla kapatılır.
Teras çatıda taş yünü kullanılır mı?
Evet, taş yünü sıcak (geleneksel) teras sisteminde, su yalıtımının altında kullanılır. Mega teras çatı levhası 30, 40, 50, 60 ve 70 kPa basma dayanımlı tiplerle, 40–100 mm kalınlık aralığında sunulur; teknik föyüne göre λD değeri en fazla 0,039 W/mK, yangına tepki sınıfı A1’dir. Ters terasta ise levha ıslak ortamda kalacağı için XPS tercih edilir.
Teras çatı levhası kaç kPa olmalı?
Teras çatı levhasının basma dayanımı, terasın kullanımına ve taşıyacağı yüke göre proje mühendisince belirlenir. Mega taşyünü teras çatı levhasında 30, 40, 50, 60 ve 70 kPa tipleri vardır; yük arttıkça daha yüksek dayanımlı tip seçilir. Yüksek dayanımlı tiplerin kalınlık seçenekleri daha sınırlıdır; örneğin 70 kPa tipi yalnızca 80 ve 100 mm kalınlıkta sunulur.
XPS güneşte açıkta bırakılabilir mi?
Hayır, XPS levhalar güneşte açıkta bırakılmamalıdır. Mega XPS teknik föyleri levhaların güneş ışığından korunmasını, kapalı alanda depolanmasını ve dışarıda bekletilecekse üzerine ultraviyole ışınlarını engelleyen bir örtü konmasını önerir. Ters terasta da XPS levhaların üstü çakıl ya da döşeme kaplaması gibi bir koruma katmanıyla kapatılır.
Teras çatıda ısı yalıtımı su yalıtımının altına mı üstüne mi konur?
İkisi de mümkündür; hangisinin uygulanacağını seçilen sistem belirler. Sıcak terasta ısı yalıtımı su yalıtımının altına konur ve taşyünü teras çatı levhası kullanılır. Ters terasta ise ısı yalıtımı su yalıtımının üstüne serilir; böylece su yalıtımı korunur ve levha olarak su emmesi düşük XPS seçilir. Karar, terasın kullanımına ve proje detaylarına göre verilir.
Kaynaklar
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 19.12.2007, sayı 26735), mevzuat.gov.tr
- EN 13162:2012+A1:2015, mineral yün (MW) ısı yalıtım ürünleri, EVS künyesi
- EN 13164:2012+A1:2015, ekstrüde polistiren (XPS) ısı yalıtım ürünleri, EVS künyesi
- Ekinci ve Yıldırım (2004), Teras Çatılarda Su ve Isı Yalıtımının Önemi, DergiPark
- Mega Teras Çatı Levhası 40 kPa teknik föyü (PDF)
- MEGA XPS T3000 teknik föyü (PDF)
- Mega Yalıtım Dokümanlar sayfası
Projenize uygun levha tipini seçerken teknik föyleri karşılaştırmak için taşyünü ürünleri ve XPS levha sayfalarına göz atabilirsiniz. Uygulamaya özel sorularınız için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
