Kısaca: EPS (genleştirilmiş polistiren), polistiren granüllerin buharla şişirilmesiyle üretilen, kapalı gözenekli ve hafif bir ısı yalıtım levhasıdır; halk arasında strafor olarak bilinir. Binalarda öne çıktığı alan dış cephe mantolamasıdır. Bunun yanında asmolenli döşemelerde, yerden ısıtmalı zeminlerde şap altında ve yol ya da yumuşak zemin dolgularında kullanılır.
Mega Insulation Solutions (Mega Yalıtım), genel müdürlüğü İstanbul Kavacık’ta, fabrikası Elazığ’da bulunan bir Türk yalıtım malzemeleri üreticisidir. Mega markalı EPS levha ailesinde beyaz ve gri mantolama levhaları, EPS asmolen blok, EPS zemin altı ısıtma levhası ve Megafoam dolgu blokları yer alır. Yazıdaki teknik değerler bu ürünlerin teknik föylerinden alınmıştır.
EPS nedir?
EPS, genleştirilmiş polistiren köpüğün kısaltmasıdır ve yapıda ısı yalıtım levhası olarak kullanılır. Binalarda ısı yalıtımı için fabrikada üretilen EPS ürünlerinin taşıması gereken özellikleri, deney yöntemlerini ve işaretleme kurallarını Avrupa’da EN 13163, Türkiye’de TS EN 13163 standardı belirler.
Malzemenin hafifliği yapısından gelir: polistiren taneler şiştikçe içi hava dolu, kapalı gözenekler oluşur. Kuzey Amerika’daki EPS sektör birliği EPS Industry Alliance, EPS’in yaklaşık %98’inin hava olduğunu belirtir. Gözeneklerde hapsolan hava ısının levhadan geçişini yavaşlatır; levhanın bu performansı ısı iletim katsayısı (λ) ile ifade edilir ve değer düştükçe yalıtım iyileşir.
Aynı birlik, EPS’in geri dönüştürülebilir bir malzeme olduğunu da vurgular. Bu konuyu, şantiyede yalıtım atıklarının yönetimiyle birlikte EPS geri dönüşümü başlığı altında ayrıca ele aldık.
Aynı hammaddeden ekstrüzyon yöntemiyle üretilen levha ise XPS’tir. Bu malzemeyi XPS nedir rehberimizde, iki levhanın farklarını XPS mi EPS mi yazımızda anlattık.
EPS nasıl üretilir?
EPS, içinde pentan gazı bulunan polistiren granüllerin su buharıyla şişirilmesi, şişen tanelerin kalıpta kaynaşarak bloğa dönüşmesi ve blokların levhaya kesilmesiyle üretilir. Mega’nın beyaz EPS ürün sayfasına göre levhalar bloklar hâlinde üretilir ve 50 x 100 cm ebadında kesilir.
- Ön genleştirme: Hammadde granülleri su buharıyla ısıtılır; granüllerin içindeki pentan gazı genleşerek taneleri şişirir.
- Kalıplama: Şişmiş taneler blok kalıbına doldurulup yeniden buharla ısıtılır ve birbirine kaynaşarak büyük bir EPS bloğu oluşturur.
- Blok dinlendirme: Bloklar kesimden önce bekletilir. Mega EPS teknik föylerinde bu süre 7 gündür.
- Kesim: Bloklar istenen kalınlıkta levhalara kesilir. Kesimle üretildiği için standart dışı ölçüler de elde edilebilir.
- Levha dinlendirme ve paketleme: Levhalar boyutsal kararlılık kazanana kadar kapalı ortamda bekletilir; Mega teknik föylerinde bu süre 21 gündür. Ardından polietilen filmle paketlenir.
EPS türleri nelerdir?
Yapı yalıtımında kullanılan EPS levhalar renklerine göre beyaz ve gri olmak üzere ikiye ayrılır. Gri EPS’te üretim aynıdır, fark hammaddeye katılan karbon/grafit katkısıdır. Mega bu iki türü beyaz EPS mantolama levhası (EPSW) ve gri EPS mantolama levhası (EPSG) adıyla sunar.
Mega teknik föylerinde EPSG tiplerinin λD değerleri 0,031–0,036 W/mK, EPSW tiplerininki 0,034–0,042 W/mK aralığındadır; aynı basma dayanımı sınıfındaki tipler karşılaştırıldığında gri levhanın λD değeri daha düşüktür. Hangi tipin hangi binaya uyduğunu gri EPS mi beyaz EPS mi yazımızda tip tip karşılaştırdık. Levhaların dışında EPS; asmolen bloğu, yerden ısıtma levhası ve dolgu bloğu gibi biçimlerde de üretilir.
EPS nerelerde kullanılır?
EPS’in inşaattaki başlıca kullanım alanları dış duvar mantolaması, asmolenli döşemeler, yerden ısıtmalı zeminler ve yol ya da yumuşak zemin dolgularıdır. Mega ürün sayfalarına göre beyaz ve gri EPS levhalar çatı, teras, çıkma ve tavan yalıtımında, soğuk hava depolarında ve dilatasyon derzlerinde de kullanılır. Yapı dışında ise ambalajda darbe koruyucu olarak yer alır.
| Kullanım alanı | Mega ürünü | Görevi |
|---|---|---|
| Dış duvar mantolaması | EPSW beyaz ve EPSG gri mantolama levhası | Duvarı dıştan saran ısı yalıtım katmanı |
| Asmolenli döşeme ve tavan | EPS asmolen blok | Döşemedeki boşlukları dolduran hafif eleman ve tavanda ısı yalıtımı |
| Yerden ısıtmalı zemin | EPS zemin altı ısıtma levhası | Isıtma borularını şap ya da parke altında sabitler, ısı yalıtımına yardımcı olur |
| Yol, yumuşak zemin ve havaalanı dolgusu | Megafoam | Hafif dolguyla zemin iyileştirme |
| Çatı, teras, çıkma, tavan ve soğuk hava deposu | EPSW ve EPSG levhalar | Isı yalıtımı |
Kaynak: Mega EPS ürün sayfaları ve teknik föyleri.
Dış duvarlar
Mantolamada EPS levha duvara ısı yalıtım levha yapıştırıcısı ile yapıştırılır, dübelle sabitlenir ve file ile güçlendirilen sıvayla kaplanır. Hafif olması levhanın taşınmasını, kesilmesini ve cepheye yerleştirilmesini kolaylaştırır. Sistemin bütününü mantolama rehberimizde, diğer cephe seçeneklerini dış cephe yalıtım çeşitleri yazımızda bulabilirsiniz.
Cephede EPS ile taşyünü arasında karar verirken bina yüksekliği, yangın ve ses gereksinimleri ile ısı yalıtım projesi birlikte değerlendirilir. İki malzemenin farklarını taş yünü mü EPS mi yazımızda karşılaştırdık.
Döşeme ve tavanlar
Asmolenli (nervürlü) döşemede kirişçiklerin arasındaki boşluklar hafif bloklarla doldurulur. EPS asmolen blok bu dolguyu yaparken tavanda bir ısı yalıtım katmanı da oluşturur. Mega ürün sayfasına göre bloklar 4000 x 1000 x 1000 mm boyutunda üretilir ve istenen kalınlıkta kesilir.
Yerden ısıtmalı zeminler
EPS yerden ısıtma levhası, sıcak sulu yerden ısıtma sistemlerinde PEX boruların şap ya da parke altında düzgün bir dağılımla sabitlenmesini sağlar ve ısı yalıtımına yardımcı olur. Katman sırasını ve malzeme seçimini yerden ısıtma yalıtımı rehberimizde anlattık.
Yol ve zemin dolguları
Megafoam; yol, yumuşak zemin ve havaalanı dolgularında, köprü kiriş kalıplarında ve çevre düzenlemesinde zemin iyileştirme amacıyla kullanılan hafif EPS dolgu bloğudur. Mega teknik föylerine göre blok ölçüsü 50 x 60 x 100 cm’dir. Megafoam bir cephe ürünü değildir; bu tür inşaat mühendisliği uygulamaları, binalar için ısı yalıtım ürünlerini tanımlayan EN 13163’ün de kapsamı dışında kalır.
EPS’in teknik özellikleri nelerdir?
Bir EPS levhayı tanımlayan başlıca değerler ısıl iletkenlik (λD), basma dayanımı sınıfı CS(10), ebat ve kalınlık, yangına tepki sınıfı ve hizmet sıcaklığıdır. Mega’nın beyaz ve gri EPS levhalarına ait teknik föy değerleri aşağıdadır.
| Özellik | Mega EPS levha (EPSW / EPSG) |
|---|---|
| Ürün standardı | TS EN 13163 |
| Levha ebadı | 500 x 1000 mm |
| Kalınlık | 10–100 mm |
| Isıl iletkenlik (λD) | EPSW: 0,034–0,042 W/mK; EPSG: 0,031–0,036 W/mK (tipe göre) |
| Basma dayanımı sınıfı CS(10) | EPSW: 30–120 kPa; EPSG: 30–70 kPa (tipe göre) |
| Yangına tepki sınıfı (TS EN 13501-1) | E |
| Azami hizmet sıcaklığı | -50 / +70 °C |
| Dinlendirme | Blok 7 gün, levha 21 gün |
Kaynak: Mega EPSW ve EPSG teknik föyleri. Değerler tipe göre değişir; projede kullanılacak tipin föyüne bakılmalıdır.
Piyasada EPS çoğu zaman yoğunlukla (dansite) anılır. Mega’nın EPS levha teknik föyleri ise yoğunluk beyan etmez; levhanın yük altındaki davranışını CS(10) basma dayanımı sınıfı, yalıtım performansını λD değeri gösterir. Seçim bu iki değere ve ısı yalıtım projesinde hesaplanan kalınlığa göre yapılır.
Tablodaki E sınıfı, EPS’in yanıcı bir malzeme olduğunu gösterir. Bu nedenle cephede EPS kullanılacaksa malzeme ve sistem seçimi, proje aşamasında yangın yönetmeliği dikkate alınarak yapılır.
MegaUsta’dan uygulama notu: EPS levhaları şantiyede mümkünse kapalı bir alanda, düz ahşap takozlar üzerinde ve paletleri üst üste istiflemeden saklayın. Açıkta bekleyecekse üzerini hava akımını kesmeyecek ve su birikintisi oluşturmayacak biçimde naylon ya da branda ile örtün; levhalar sudan olduğu kadar güneşten de korunmalıdır.
EPS ses yalıtımı sağlar mı?
Standart EPS levha, duvarlarda ses yalıtımı için seçilecek bir malzeme değildir; konuşma, müzik ya da televizyon sesi gibi havadan gelen sesi azaltmadaki katkısı sınırlıdır. EPS’in asıl görevi ısı yalıtımıdır.
EN 13163 standardı, kapsamındaki EPS ürünlerinin ses yalıtımında da kullanıldığını not eder. Mega’nın beyaz ve gri EPS ürün sayfaları bu kullanımı yüzer döşemelerde darbe sesi yalıtımı olarak tanımlar; teknik föylerde ise ses yalıtımına ilişkin bir değer beyan edilmez.
Havadan gelen sesi kesmede duvarın kütlesi ve katmanların doğru kurgulanması belirleyicidir. Ses yalıtımı öncelikliyse taşyünü esaslı ürünler daha doğru seçimdir: Mega’nın DesiWool paneliyle (W15) akredite laboratuvarda yapılan deneylerde tek yönde uygulamada R’w 29 dB, çift yönde 42 dB ölçülmüştür. Komşu duvarlar için seçenekleri duvar ses yalıtımı yazımızda ele aldık.
Sıkça Sorulan Sorular
EPS ile strafor aynı şey mi?
Evet, gündelik dilde aynı malzemeyi anlatırlar. Strafor, genleştirilmiş polistiren köpüğün halk arasındaki adıdır; Türk Dil Kurumu sözlüğü de kelimeyi genellikle binaların dış cephe kaplamasında ve taşınan malzemeleri korumak için kullanılan süngerimsi madde olarak tanımlar. Standartlarda, teknik föylerde ve ürün adlarında ise EPS kısaltması kullanılır. Yalıtım levhası seçerken strafor adına değil, EPS tipine ve teknik föydeki değerlere bakmak gerekir.
EPS levhalar neden dinlendirilir?
Boyutsal kararlılık kazanmaları için. Genleştirmeden sonra EPS bloklar ve levhalar bir süre boyut değiştirmeye devam eder, bu yüzden kapalı ortamda bekletilir. Mega EPS teknik föylerine göre bloklar 7 gün, levhalar 21 gün dinlendirilir. Yeterince bekletilmeden duvara yapıştırılan levha sonradan boyut değiştirirse levha birleşimlerinde açılma ve sıvada çatlak görülebilir.
EPS’in yangına tepki sınıfı nedir?
EPS’in yangına tepki sınıfı E’dir: Mega EPS teknik föylerinde sınıf TS EN 13501-1’e göre E olarak beyan edilir ve EPS yanıcı bir malzemedir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, E sınıfı malzemeleri normal alevlenici grubunda sayar. Cephede hangi sınıfın gerektiği bina yüksekliğine ve sistemin bütününe göre değişir; kuralları yalıtım malzemesi yangın sınıfı yazımızda topladık.
Asmolen EPS ne işe yarar?
EPS asmolen, asmolenli döşemede kirişçiklerin arasındaki boşluğu dolduran hafif bir elemandır. Döşemenin ağırlığını azaltırken tavanda ısı yalıtım katmanı oluşturur. Mega’nın EPS asmolen bloğu teknik föyüne göre CS(10)30 basma dayanımı sınıfındadır ve yangına tepki sınıfı E’dir. Döşeme sisteminin nasıl kurulduğunu ve asmolen çeşitlerini asmolen nedir yazımızda anlattık.
Kaynaklar
- BSI: BS EN 13163:2012+A2:2016, Thermal insulation products for buildings. Factory made expanded polystyrene (EPS) products. Specification
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 19.12.2007, sayı 26735), Ek-2/A ve Ek-2/Ç
- Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük: “strafor” maddesi
- EPS Industry Alliance (Kuzey Amerika EPS sektör birliği)
- Mega Yalıtım Dokümanlar: EPS teknik föyleri ve belgeleri
- Mega EPS Asmolen Blok teknik bilgi föyü (PDF)
- Mega Foam teknik bilgi föyü (PDF)
Projenize uygun EPS tipini seçmek için EPS ürünleri sayfasındaki teknik föyleri inceleyebilir, uygulama ve ürün sorularınız için Mega Yalıtım teknik ekibine ulaşabilirsiniz.
