Yalıtım Malzemeleri Geri Dönüştürülür mü? Taş Yünü, EPS ve XPS

Ocak 30, 2026

Yalıtım malzemelerinin geri dönüşümü mümkündür, ancak ne kadar kolay olduğu malzemeye ve atığın durumuna göre değişir. Taş yünü, EPS ve XPS’in üçü de geri kazanılabilir; geri kazanım en kolay temiz üretim ve kesim artıklarında yapılır. Binadan sökülen levhada sonuç, malzemenin türüne göre ayrılmasına, sıva ve yapıştırıcıdan arındırılmasına ve atığı kabul eden lisanslı bir tesise ulaşmasına bağlıdır.

Yalıtım levhaları binada uzun yıllar görev yapar. Geri dönüşüm sorusu genellikle iki anda gündeme gelir: şantiyede kesimden artan parçalar biriktiğinde ve bina yıkılırken ya da cephesi yenilenirken eski yalıtım söküldüğünde. İki durumda da sonucu belirleyen, atığın ne kadar temiz ve ayrılmış olduğudur. Avrupa Komisyonu’na göre inşaat ve yıkıntı atıkları, Avrupa Birliği’nde oluşan tüm atıkların üçte birinden fazlasını oluşturuyor. Yalıtım levhaları ise düşük yoğunlukları nedeniyle ağırlıklarına oranla çok yer kaplar; bu da toplamayı ve taşımayı zorlaştırır.

Geri dönüşüm, geri kazanım ve yeniden kullanım aynı şey mi?

Hayır. Atık Yönetimi Yönetmeliği bu üç kavramı ayrı ayrı tanımlar ve bir yalıtım atığının hangi yola girebileceği bu ayrımla anlaşılır.

Yeniden kullanım: Ürünün tasarlandığı amaçla yeniden kullanılması. Sökülen ve hasarsız kalan bir levhanın başka bir yapıda yine yalıtım levhası olarak kullanılması buna örnektir.
Geri dönüşüm: Atığın işlenerek ürün, malzeme ya da maddeye dönüştürülmesi. Yönetmelik, enerji elde etmek için yakmayı, yakıt olarak kullanmayı ve dolgu amacıyla işlemeyi geri dönüşüm saymaz.
Geri kazanım: Atığın, piyasada ya da bir tesiste kullanılan başka bir malzemenin yerine geçecek şekilde faydalı hâle getirilmesi. Geri dönüşümü de kapsayan daha geniş bir terimdir.

Yönetmeliğin genel ilkelerinde önce atığın oluşmasının önlenmesi ve azaltılması gelir. Kaçınılamayan atık için yeniden kullanım, geri dönüşüm, ikincil hammadde elde etme, enerji geri kazanımı ve bertaraf seçenekleri sayılır.

Taşyünü, EPS ve XPS’in geri dönüşüm yolları nasıl farklılaşır?

Üç malzemenin ömür sonundaki yolları farklıdır, çünkü hammaddeleri ve yapıları farklıdır: taşyünü kayaç kökenli mineral liflerden oluşur, EPS ve XPS ise polistiren köpüktür. Aşağıdaki tablo, her birinin hangi koşulda geri kazanılabildiğini ve geri kazanımı neyin zorlaştırdığını özetliyor.

Malzeme ve ürün standardı	Üretim ve kesim artıkları	Binadan sökülen malzeme	Geri kazanımı zorlaştıran
Taşyünü (mineral yün, MW; TS EN 13162)	Öğütülüp çimentoyla briketlenerek ergitme fırınına geri verilebilir; kenar kesimleri şekillendirme hattına döner	Temiz ve kuru ayrılırsa geri kazanım tesisine gönderilebilir; AB destekli araştırma kayıtlarında yıkıntı atığındaki mineral yün büyük ölçüde geri dönüştürülemez kabul ediliyor	Sıva, yapıştırıcı, dübel ve folyo kalıntısı; nem; düşük yoğunluk nedeniyle büyük hacim
EPS (genleştirilmiş polistiren; TS EN 13163)	Temiz parçalar öğütülerek yeni ürünlerde kullanılabilir	Kirlenmemişse yeniden kullanılabilir ya da geri dönüştürülebilir	Toprak ve kimyasal kirlilik; hacimli olduğu için pahalı taşıma; bazı eski levhalardaki bromlu alev geciktirici
XPS (ekstrüde polistiren; TS EN 13164)	Temiz parçalar polistiren hammaddesi olarak değerlendirilebilir	Toprak, su yalıtım katmanı ve yapıştırıcıdan temiz ayrılabildiği ölçüde geri dönüştürülebilir	Temel, perde duvar ve teras çatıda toprak ve su yalıtım katmanıyla temas; eski levhalarda HBCD olasılığı

Kaynak: taşyünü için JRC cam ve mineral yün üretimi referans belgesi ve AB destekli WOOL2LOOP projesi; EPS ve XPS için SINTEF araştırma notu ve Stockholm Sözleşmesi; ürün standartları Mega teknik föylerinden.

Taşyünü üretim artıkları ve sökülen levhalar nasıl geri kazanılır?

Taş yünü geri dönüşümünün en yerleşik yolu, üretim artıklarının yeniden fırına verilmesidir: lifli artıklar öğütülür, çimentoyla briketlenir ve ergitme fırınına geri döner. Binalardan sökülen taşyünü için geri kazanım, levhanın temiz ve kuru ayrılmasına ve bu atığı kabul eden bir sistem bulunmasına bağlıdır.

Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi’nin (JRC) cam ve mineral yün üretimine ilişkin referans belgesine göre taşyünü, çoğunlukla bazalt olan bir kayacın kireçtaşı ya da dolomitle, bazen de yüksek fırın cürufuyla birlikte eritilip life çevrilmesiyle üretilir. Kupol adı verilen dikey fırına doldurulan karışımda, üretim ve ürün atıklarından hazırlanmış briketler de bulunabilir. Gevşek lifli malzeme fırına bu hâliyle verildiğinde yükselen sıcak havayla dışarı taşınabilir ve hava akışını bozar; bu yüzden öğütülüp kayaç parçalarına yakın boyutta briketlere dönüştürülür, bağlayıcı da genellikle çimentodur. Kenar kesim artıkları ise çoğu zaman parçalanıp doğrudan şekillendirme hattına geri döner.

Belge, lifli artıkların bu yolla geri dönüşümünün ancak tesiste briketleme sistemi işliyorsa mümkün olduğunu da not eder. Aksi hâlde atık dış bir geri kazanım tesisine gider ya da düzenli depolamaya gönderilir.

Mega markasıyla sunulan taşyünü levhalar, teknik föylerindeki nota göre grup şirketi Megataş A.Ş.’nin tesislerinde TS EN 13162+A1 standardına uygun olarak üretilir. Megataş A.Ş., Elazığ Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’nden temel seviye Sıfır Atık Belgesi almıştır. Malzemenin yapısını taş yünü nedir rehberimizde, ürün seçeneklerini taşyünü kategorisinde bulabilirsiniz.

PE film ambalajı içindeki Mega SW-35L taşyünü mantolama levhaları ve ambalajından çıkarılmış iki levha — Mega taşyünü levhalar şantiyeye PE film ambalajında gelir; levhaların ve kırpıntıların kuru kalması geri kazanım seçeneklerini açık tutar.

Binalardan sökülen taşyünü için tablo farklıdır. Avrupa Birliği’nin desteklediği WOOL2LOOP araştırma projesinin tanıtımında, inşaat ve yıkıntı atıkları içindeki mineral yünün (taşyünü ve cam yünü) büyük ölçüde geri dönüştürülemez kabul edildiği ve düşük yoğunluğu nedeniyle depolama alanında orantısız yer kapladığı belirtilir. Proje, sökülen mineral yünü ayıklayıp öğüterek alkali aktivasyon (jeopolimerleştirme) yöntemiyle yeni yapı malzemelerine dönüştürmeyi hedefledi.

Sahada yapılabilecek en etkili iş, sökülen taşyünü levhaları sıva, yapıştırıcı, dübel ve diğer atıklardan ayırıp kuru tutmaktır. Geri kazanım seçenekleri, ayrı ve temiz toplanmış atık için geçerlidir.

EPS geri dönüşümü nasıl yapılır?

EPS geri dönüştürülebilir bir malzemedir: temiz ve kuru EPS yeniden kullanılabilir, öğütülerek yeni ürünlere katılabilir ya da polistiren hammaddesi olarak geri dönüştürülebilir. Ön koşul, atığın kirlenmemiş ve diğer atıklardan ayrı toplanmış olmasıdır.

Norveç’in araştırma kurumu SINTEF’in, yıkım sonrası polistiren yalıtımın yeniden kullanımı üzerine koordine ettiği projede kirlenmemiş polistirenin doğrudan yeni yalıtım uygulamalarına aktarılabileceği belirtilir. Aynı çalışma kullanılmış EPS’in önündeki iki engeli de sayar: malzeme çok yer kapladığı için taşınması pahalıdır ve toprak ya da kimyasallarla kirlenmiş olabilir. Bu yüzden atığı sıkıştırıp hacmini küçülten ve kirli kısmı ayıran bir lojistik düzen gerekir.

Eski binalardan çıkan EPS için bir ayrıntı daha var. SINTEF, 1980’lerde kullanılan bazı EPS levhaların bromlu alev geciktirici içerdiğini ve bu malzemenin yeni binalarda yeniden kullanılamayacağını belirtir. Sökülen levhaların yaşı ve kaynağı biliniyorsa bu bilgi atığı teslim alan tesise iletilmelidir.

Bir konutun dış cephesinde EPS mantolama levhalarının kullanım yerini gösteren çizim ve Mega EPS levha paketi — Mantolamada EPS levhalar cepheye yapıştırılıp üzeri sıvanır; yıllar sonra sökülen levhalarda bu katmanların kalıntısı kalır.

EPS’in özelliklerini ve kullanım yerlerini EPS nedir rehberimizde, Mega’nın beyaz ve gri mantolama levhalarını EPS levha sayfasında bulabilirsiniz.

XPS geri dönüşümünü zorlaştıran nedir?

XPS de polistiren esaslı olduğu için ilke olarak geri dönüştürülebilir; zorluk, levhanın binada kullanıldığı yerden kaynaklanır. XPS, kapalı hücreli yapısı ve düşük su emmesi nedeniyle temel, toprak altı perde duvar ve teras çatı gibi nemli ve yük altındaki alanlarda öne çıkar. Bu yerlerden sökülen levhayı toprak, su yalıtım katmanı ve yapıştırıcı kalıntısından temiz ayırmak zordur.

Mega teknik föylerine göre XPS levhaların tam daldırmada uzun süreli su emmesi ≤%0,7, basma dayanımı ise tipe göre 150 kPa (MEGA XPS T1500) ile 300 kPa (MEGA XPS T3000) arasındadır. XPS’in nemli ve yük altındaki yerlerde tercih edilmesinin nedeni bu değerlerdir; ömür sonunda ise sökülmesi gereken şey, toprakla temas eden ve yük taşıyan bir katman olur.

Eski levhalarda bir konu daha var: HBCD (hekzabromosiklododekan). Kalıcı Organik Kirleticilere İlişkin Stockholm Sözleşmesi’nin taraflar konferansı 2013’te HBCD’yi sözleşmenin Ek A listesine aldı ve binalarda kullanılan EPS ile XPS için özel bir muafiyet tanıdı. Yani yıllar önce üretilmiş EPS ve XPS levhalar bu maddeyi içerebilir. İçeriği bilinmeyen eski levhalar için atığı teslim alan tesisin yönlendirmesine uyulmalıdır.

XPS’in kullanım yerlerini ve teknik özelliklerini XPS nedir rehberimizde, düz ve pürüzlü kanallı levhaları XPS levha sayfasında bulabilirsiniz.

Şantiyede yalıtım atığı nasıl yönetilir?

Şantiyede yalıtım atığı önce azaltılır, sonra oluştuğu yerde türüne göre ayrılır. Taşyünü, EPS, XPS ve ambalaj filmi ayrı biriktirildiğinde geri kazanım tesisine gönderilebilir; molozla karışan yalıtım atığı ise karışık inşaat ve yıkıntı atığı olarak sınıflandırılır ve geri kazanım imkânı daralır.

Kesimi planlayın: Levha ölçüsüne göre yapılan kesim planı fireyi azaltır. Mega teknik föylerine göre taşyünü mantolama levhası ve diğer taşyünü levhalar 1200 x 600 mm, EPS levhalar 500 x 1000 mm, XPS levhalar 600 x 1200 mm ebatındadır.
Levhaları korunaklı depolayın: Islanan, ezilen ya da güneşte bozulan levha doğrudan atığa dönüşür. Mega XPS teknik föyü, levhaların güneş ışığından korunmasını ve açıkta UV engelleyici örtüyle saklanmasını ister.
Artıkları türüne göre ayırın: Taşyünü, EPS ve XPS kırpıntılarını ayrı torba ya da konteynerlerde toplayın. Hafif parçaların rüzgârla dağılmasına izin vermeyin.
Büyük parçaları değerlendirin: Kesimden kalan sağlam ve büyük parçaları uygulama kurallarının izin verdiği yerlerde kullanın; böylece atık hiç oluşmaz.
Ambalajı ayrı toplayın: Mega teknik föylerine göre taşyünü ve EPS levhalar polietilen (PE) filmle ambalajlanır. Bu film, plastik ambalaj atığı olarak levha artıklarından ayrı biriktirilir.
Kayıt tutun ve lisanslı tesise teslim edin: Hangi atıktan ne kadar çıktığını not edin ve atığı lisanslı bir geri kazanım ya da bertaraf tesisine verin. Yeşil bina sertifikası hedeflenen projelerde bu kayıtlar ayrıca istenir.

MegaUsta’dan uygulama notu: Kesim masasının yanına her malzeme için ayrı, etiketli bir torba koyun. Kırpıntıyı yere değil torbaya atmak hem atığı temiz tutar hem de iş sonunda alanın toparlanmasını kolaylaştırır. Sıva ya da yapıştırıcı bulaşmış parçaları temiz kırpıntılarla aynı torbaya koymayın.

Yalıtım atıkları hangi atık koduyla sınıflandırılır?

Türkiye’de atıklar, Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin Ek-4’teki atık listesine göre altı haneli kodlarla sınıflandırılır; yönetmelik inşaat ve yıkıntı atıkları için de bu listenin kullanılacağını belirtir. Yalıtım malzemeleri listede 17 06 başlığı altındadır.

Atık kodu	Listedeki tanım	Not
17 06 04	17 06 01 ve 17 06 03 dışındaki yalıtım malzemeleri	Tehlikeli madde içermeyen yalıtım atığı
17 06 03*	Tehlikeli maddelerden oluşan ya da tehlikeli maddeler içeren diğer yalıtım malzemeleri	Listede (M) işaretli: tehlikeli olup olmadığı analizle belirlenir
17 06 01*	Asbest içeren yalıtım malzemeleri	Tehlikeli atık; asbestli imalatlar ana yıkımdan önce sökülür
15 01 02	Plastik ambalaj	Levhaların PE film ambalajı
17 09 04	17 09 01, 17 09 02 ve 17 09 03 dışındaki karışık inşaat ve yıkıntı atıkları	Ayrıştırılmadan molozla karışmış atık

Kaynak: Atık Yönetimi Yönetmeliği, Ek-4 atık listesi. Yıldız (*) işaretli kodlar tehlikeli atıktır. (M) işareti atığın muhtemel tehlikeli olduğunu gösterir; bağlantılı tehlikesiz kod, atığın tehlikesiz olduğu analizle gösterilmeden kullanılmaz.

Yıkımda yalıtım malzemeleri neden ayrı sökülür?

Çünkü mevzuat bunu ister. Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik’e göre, Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’ne uygun seçici yıkım yapılmadan ana yıkıma geçilemez. Seçici yıkımın amacı, yönetmeliğin ifadesiyle yıkıntı atıklarının yüksek oranda geri dönüşümünü sağlamaktır.

Yönetmelik, seçici yıkımda ayrılacak malzemeler arasında cam yünü, taşyünü, genleştirilmiş polistiren, ekstrüde polistiren ve poliüretan gibi ısı yalıtım malzemelerini ve sökülebilen su yalıtım malzemelerini açıkça sayar. Asbest ve benzeri tehlikeli kimyasal içeren imalatlar ana yıkımdan önce sökülüp uzaklaştırılır. Yıkım sırasında atıklar ayrı biriktirilir, birbirine karıştırılmadan toplanır ve Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında lisansı bulunan geri kazanım ya da bertaraf tesisine gönderilir. Atıkların kaynağında ayrılmasından ve öncelikle yeniden kullanılmasından, bu mümkün değilse geri kazanılmasından müteahhit sorumludur.

Avrupa Komisyonu da inşaat ve yıkıntı atıklarını Atık Çerçeve Direktifi kapsamında öncelikli atık akışı olarak görür ve tehlikeli maddelerin güvenle ayrılabilmesi için seçici yıkımı teşvik eder.

Yeşil bina sertifikaları yalıtım atığını nasıl değerlendirir?

Yeşil bina sertifikalarında yalıtım atığı, inşaat ve yıkım atığı yönetimi başlığında değerlendirilir: atığın ne kadarının düzenli depolamadan uzak tutulduğuna ve nasıl ayrıştırıldığına bakılır. Bir yeşil bina sertifikası hedefleniyorsa şantiyede ayrı toplanan yalıtım artıkları bu hesapta kendi malzeme akışı olarak yer alabilir.

LEED: ABD Yeşil Bina Konseyi’nin (USGBC) inşaat ve yıkım atığı yönetimi kredisinde geri dönüştürülen, kurtarılan, yeniden kullanılan ve bağışlanan malzemeler yönlendirilmiş atık sayılır. Puan için asgari bir yönlendirme oranının yanında en az üç ya da dört farklı malzeme akışı istenir; tehlikeli atık, arazi temizliği atığı ve toprak hesaba katılmaz.
BREEAM: BRE’nin BREEAM bilgi bankasına göre inşaat atığı yönetimi (Wst 01) kapsamındaki düzenli depolamadan yönlendirme kredisi için tehlikesiz atığın ana gruplarının izlenmesi, kaydedilmesi ve ayrıştırılması gerekir. Sahada mevcut yapı varsa yıkım öncesi denetim yapılır; yer darsa, ayrıştırma belgelenmek koşuluyla saha dışı atık firmaları ya da üreticilerin geri alma programları kullanılabilir.
YeS-TR: Türkiye’nin ulusal yeşil sertifika sistemi YeS-TR, Binalar ile Yerleşmeler İçin Yeşil Sertifika Yönetmeliği’ne dayanır ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın sertifikalandırmayı çevrim içi yürüttüğü sistemdir. Yeşil sertifika almak isteğe bağlıdır; değerlendirme ölçütleri yönetmeliğin eklerindeki bina ve yerleşme kılavuzlarında yer alır.

Atık yönetimi kredilerinde puan, projenin kendi kayıt ve belgelerine göre verilir. Bu nedenle puanı, kullanılan malzemenin adından çok şantiyede atığın nasıl ayrıldığı ve nereye gönderildiği belirler.

Geri dönüşüm, yalıtımın çevresel değerlendirmesinde nerede durur?

Geri dönüşüm, yalıtım malzemesinin çevresel değerlendirmesinde ömür sonu tarafını oluşturur; öbür tarafta malzemenin binada geçirdiği yıllar vardır. Yalıtım, duvar, çatı ve döşemeden geçen ısıyı azaltarak ısıtma ve soğutma ihtiyacını düşürür. Kullanım yerine uygun seçilmiş ve doğru uygulanmış bir levha bu işi uzun süre yapar.

Temel kavramları ısı yalıtımı nedir rehberimizde, enerji ve karbon tasarrufunu sürdürülebilir yalıtım yazımızda anlattık. Binalardaki dönüşümün genel çerçevesi için Türkiye’nin 2053 net sıfır hedefi ile ilgili yazımıza bakabilirsiniz.

Mega Insulation Solutions (Mega Yalıtım; ticari unvanı Mega Yalıtım Üretim Pazarlama Dış Ticaret A.Ş.), genel müdürlüğü İstanbul Kavacık’ta, fabrikası Elazığ’da bulunan Türk yalıtım malzemeleri üreticisidir. Taşyünü, XPS ve EPS ısı yalıtım levhalarının yanı sıra MegaBlock, MegaLento, DesiWool, MegaTech yapı kimyasalları ve Fullback su yalıtımı ürünlerini Mega markasıyla sunar.

Sıkça Sorulan Sorular

Taş yünü geri dönüştürülebilir mi?

Evet, taş yünü geri kazanılabilen bir malzemedir; bu en kolay üretim artıklarında olur. JRC’nin cam ve mineral yün üretimi referans belgesine göre taşyünü üretimindeki lifli artıklar öğütülüp çimentoyla briketlenerek yeniden ergitme fırınına verilebilir. Binalardan sökülen levhaların geri kazanımı ise malzemenin sıva, yapıştırıcı ve dübelden temiz ayrılmasına, kuru tutulmasına ve bu atığı kabul eden bir tesis bulunmasına bağlıdır.

Strafor (EPS) atığı nasıl değerlendirilir?

Temiz ve kuru strafor (EPS) atığı ayrı toplanıp geri kazanım tesisine verildiğinde yeniden kullanılabilir, öğütülerek yeni ürünlere katılabilir ya da polistiren hammaddesi olarak geri dönüştürülebilir. Sıva, yapıştırıcı veya toprakla kirlenmiş parçalar bu yola uygun olmayabilir. Hafif ve hacimli olduğu için atığı torbada biriktirmek ve sıkıştırarak taşımak işi kolaylaştırır; bazı eski levhalarda bulunan bromlu alev geciktiriciler ise ayrıca değerlendirilir.

XPS geri dönüştürülebilir mi?

Evet, XPS polistiren esaslı olduğu için ilke olarak geri dönüştürülebilir; uygulamadaki zorluk, sökülen levhanın temizliğidir. Temel, toprak altı perde duvar ve teras çatıda kullanılan XPS toprak, su yalıtım katmanı ya da yapıştırıcıyla temas hâlinde çalıştığı için temiz ayrılması zordur. Temiz kesim artıkları ayrı biriktirilmeli, eski levhalarda Stockholm Sözleşmesi kapsamındaki HBCD’nin bulunabileceği de göz önünde tutulmalıdır.

Yalıtım atığı nasıl bertaraf edilir?

Yalıtım atığı önce türüne göre ayrılır, ardından lisanslı bir geri kazanım ya da bertaraf tesisine gönderilir. Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin atık listesinde tehlikesiz yalıtım malzemeleri 17 06 04, asbest içerenler 17 06 01*, tehlikeli madde içerenler 17 06 03* koduyla yer alır. Yıkımlarda yalıtım malzemeleri seçici yıkımla ayrılır; geri kazanılamayan kısım mevzuata uygun biçimde bertaraf edilir.

Kaynaklar

Hangi yalıtım malzemesinin hangi kalınlıkta kullanılacağına kullanım yeri, ısı yalıtım projesi ve teknik föy değerleri birlikte değerlendirilerek karar verilir. Ürünlerin teknik föylerine Dokümanlar sayfasından ulaşabilir, ürün ve ambalaj bilgisi için teknik ekibimize iletişim sayfamızdan yazabilirsiniz.