Kısaca: Yerden ısıtma yalıtımı, ısıtma borularının altına serilen ve ısının döşeme betonuna, alt kata ya da toprağa kaçmasını engelleyen yalıtım tabakasıdır. Doğru sıra; taşıyıcı döşemenin üzerine yalıtım levhası, onun üzerine boruları tutan ısıtma levhası, borular, şap ve en üstte kaplamadır. Kalınlık, döşemenin altında ne bulunduğuna göre seçilir.
Yerden ısıtmada ısı kaynağı döşemenin içindedir; döşeme hem ısıtıcıdır hem de ısının kaçabileceği bir yüzeydir. Aşağıda katmanları, levha seçimini ve sık hataları ele alıyoruz. Malzeme için EPS nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Yerden ısıtmada alt yalıtım neden şart?
Isı her yöne yayıldığı için alt yalıtım şarttır: borunun altında yalıtım yoksa üretilen ısının bir bölümü odaya değil, döşeme betonuna ve onun altındaki mekâna gider. Alt yalıtım bu yolu keser ve ısının yukarıya, yaşanan hacme yönelmesini sağlar.
Kayıp en çok altında toprak, ısıtılmayan bir hacim ya da dış hava bulunan döşemelerde hissedilir: zemin kat, pilotiye bakan döşemeler, bodrum üstü katlar. Ara katta alttaki daire de ısıtılıyorsa kayıp azalır ama sıfırlanmaz. EN 1264-4 bu yüzden alttaki koşula göre farklı asgari ısıl direnç değerleri öngörür.
Isıtma boruları neden bir levha üzerine sabitlenir?
Borular, ısının döşemeye eşit dağılması için hesaplanan aralıkla döşenir ve levha bu aralığı şap dökülürken de korur. Mega’nın EPS yerden ısıtma levhası, ürün sayfasındaki tanımıyla sıcak su borularının sağlıklı bir dağılımla zemine sabitlenmesini sağlar; PEX boruların iç mekânda döşenmesini kolaylaştırırken ısı yalıtımına da yardımcı olur.
Isıtma levhası boruları taşır ve yerleşimini düzenler. Yalıtım hesabında asıl katman olarak ise ısıl iletkenliği ve basma dayanımı teknik föyle belgelenmiş XPS veya EPS levhalar esas alınır.
Yerden ısıtma katman sırası nasıl olmalı?
Alttan üste sıra şöyledir: taşıyıcı döşeme, ısı yalıtım levhası, ısıtma levhası, borular, şap ve kaplama. Buna duvar diplerindeki kenar bandı ve gerekiyorsa su yalıtımı eklenir.
- Taşıyıcı döşeme: Beton yüzey temiz, kuru ve düz olmalıdır; pürüzler levhaların oynamasına yol açar.
- Su yalıtımı: Toprakla temas eden döşemelerde projede öngörülen su yalıtımı, yalıtım levhalarından önce yapılır.
- Kenar bandı: Duvar ve kolon diplerine, şap yüksekliğini aşacak şekilde sabitlenir.
- Isı yalıtım levhası: Hesaplanan kalınlıktaki XPS ya da EPS levhalar derzleri şaşırtılarak, boşluksuz serilir. Ara katta darbe sesi levhası da bu katmandadır.
- Isıtma levhası: Boruları hesaplanan aralıkta tutan EPS levha yalıtımın üzerine yerleştirilir.
- Borular: Projedeki devre planına göre döşenir; şap dökülürken borular basınç altında tutulur ki olası bir sızıntı hemen fark edilsin.
- Şap: Boruların çevresini boşluksuz saracak şekilde dökülür ve sıkıştırılır.
- Kaplama: Seramik, doğal taş, parke ya da laminat, şap yeterince kuruduktan sonra döşenir.
MegaUsta’dan uygulama notu: Kenar bandının taşan kısmını şap döküldükten hemen sonra kesmeyin. Bant kaplama bitene kadar yerinde kalır, fazlası kaplama döşendikten sonra kaplama hizasında kesilir.
Yerden ısıtma yalıtımı için kalınlık ve basınç sınıfı nasıl seçilir?
Kalınlık, döşemenin altında ne bulunduğuna ve levhanın ısıl iletkenliğine (λD) göre seçilir; ısıl direnç, kalınlığın λD değerine bölünmesiyle bulunur. Basınç sınıfı ise levhanın şap ve kullanım yükü altında ezilmeden çalışması için belirlenir.
EN 1264-4’e dayanan planlama kılavuzları, ısıtma katmanının altındaki yalıtım için aşağıdaki asgari değerleri verir. Örnek kalınlıklar Mega föylerindeki λD ile yaptığımız basit hesaptır; ısıtma levhası hesaba katılmamıştır.
| Döşemenin altındaki koşul | Asgari ısıl direnç (m²K/W) | MEGA XPS T3000 ile (λD 0,035 W/mK) | MEGA EPS 100W ile (λD 0,036 W/mK) |
|---|---|---|---|
| Isıtılan bir oda | 0,75 | 30 mm ≈ 0,86 | 30 mm ≈ 0,83 |
| Isıtılmayan ya da ara sıra ısıtılan oda, toprak veya tasarım sıcaklığı 0 °C üzerinde dış hava | 1,25 | 50 mm ≈ 1,43 | 50 mm ≈ 1,39 |
| Dış hava, tasarım sıcaklığı 0 °C ile -5 °C arası | 1,50 | 60 mm ≈ 1,71 | 60 mm ≈ 1,67 |
| Dış hava, tasarım sıcaklığı -5 °C ile -15 °C arası | 2,00 | 70 mm = 2,00 | 80 mm ≈ 2,22 |
Kaynak: EN 1264-4’e dayanan sistem kılavuzu; λD değerleri Mega teknik föylerinden. Yeraltı suyu seviyesi 5 m’den yakınsa kılavuz, toprağa oturan döşeme için verilen değerin artırılmasını önerir.
Bu değerler alt sınırdır. Kesin kalınlık ısı yalıtım projesinde belirlenir: Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği, TS 825 hesap yöntemine göre yetkili makine mühendisince hazırlanan bu projeyi yapı ruhsatı aşamasında ister. Basınç sınıfı ise döşemeye gelecek yükle birlikte değerlendirilir; tiplerin farkı için XPS basınç dayanımı yazımıza bakabilirsiniz.
Yerden ısıtmada XPS mi EPS mi?
İkisi de kullanılabilir; seçimi nem ve yük koşulu belirler. Toprakla temas eden ya da nem riski taşıyan zemin kat döşemelerinde düşük su emmesi ve yüksek basma dayanımı nedeniyle XPS öne çıkar; kuru ara katlarda EPS de yeterli olabilir.
Mega’nın XPS düz levha ürünü, kullanım alanları arasında döşemeleri, parke altını ve döşemeden ısıtma sistemlerini sayar. Beyaz EPS mantolama levhası da kullanım alanları arasında döşemeleri listeler. Aşağıdaki değerler Mega teknik föylerine göredir:
| Levha (Mega tipi) | Malzeme | λD (W/mK) | Basma dayanımı, %10 deformasyonda | Uzun süreli su emmesi | Kalınlık aralığı |
|---|---|---|---|---|---|
| MEGA XPS T1500 | XPS | 0,035 | 150 kPa | ≤%0,7 (tam daldırma) | 20–80 mm |
| MEGA XPS T3000 | XPS | 0,035 | 300 kPa | ≤%0,7 (tam daldırma) | 20–120 mm |
| MEGA EPS 100W | Beyaz EPS | 0,036 | 100 kPa | ≤%3 (tam daldırma) | 10–100 mm |
| MEGA EPS 120W | Beyaz EPS | 0,034 | 120 kPa | ≤%2 (tam daldırma) | 10–100 mm |
| MEGA SW FF100/110/120 (yüzer döşeme levhası) | Taşyünü | ≤0,036 | 25 kPa | ≤3 kg/m² (kısmi daldırma) | 30 mm |
Kaynak: Mega teknik föyleri. Genel farklar için XPS mi EPS mi karşılaştırmamıza bakabilirsiniz.
Mega Insulation Solutions (Mega Yalıtım), genel müdürlüğü İstanbul Kavacık’ta, fabrikası Elazığ’da bulunan Türk yalıtım malzemeleri üreticisidir. Yerden ısıtmalı döşemede kullanılan XPS ve EPS levhaların yanı sıra taşyünü yüzer döşeme levhasını ve MegaTech seramik yapıştırıcılarını Mega markasıyla sunar.
Ara katta ses yalıtımıyla birlikte nasıl kurulur?
Ara katta yerden ısıtma, darbe sesini azaltan yüzer döşeme mantığıyla birleştirilebilir: ses yalıtım levhası ısıtma katmanının altına serilir ve şap, kenar bandıyla duvarlardan ayrılarak dökülür.
Mega’nın taşyünü yüzer döşeme levhası, ürün sayfasına göre iki kat beton arası şap altı döşemelerde ısı, ses ve titreşim yalıtımı için kullanılır; teknik föyünde 30 mm kalınlık, λD ≤0,036 W/mK ve 25 kPa basma dayanımı verilir. Isıtma sistemi kılavuzları şap altındaki yalıtımın sıkışmasını konut yüklerinde en fazla 5 mm ile sınırladığından, iki levhanın yük altındaki davranışı projede kontrol edilir. Sistemin bütününü yüzer döşeme nedir yazımızda anlattık.
Yerden ısıtmada en sık yapılan uygulama hataları nelerdir?
Kaçınılması gereken hatalar dört noktada toplanır: kenar bandı, boru yerleşimi, şap ve ilk ısıtma. Maddeler EN 1264’e dayanan bir sistem el kitabından derlendi.
- Kenar bandını atlamak: Isıtılan şap genleşir ve büzülür; bant yoksa duvara dayanır ve çatlayabilir.
- Büyük alanları derzsiz dökmek: Kılavuz şap alanını en fazla 40 m² ve 8 m kenarla sınırlar; L ya da Z biçimli alanlar derzle bölünür, derzi kesen borular kılıfla korunur.
- Boruyu duvara yaslamak: Borular duvardan 50 mm’den fazla uzakta tutulur; aralık gözle değil hesapla belirlenir.
- Şap kalınlığını tahminle belirlemek: Kalınlık, şap türü ve yüke göre üretici tablolarından seçilir.
- Şapı erken ısıtmak: Kılavuza göre çimento esaslı şapın üzerinde 7 gün sonra yürünebilir, ilk ısıtma ise ancak 21 gün sonra başlar. Şap 5 °C’nin altındaki ortamda dökülmez.
- Kaplamayı ısıl direncine bakmadan seçmek: Kılavuzda üst sınır 0,15 m²K/W’tır; seramik için verilen değer 0,01 m²K/W, halı ve masif ahşapta çok daha yüksektir. Yapıştırıcı sınıfı için C1TE ve C2TE farkı yazımıza bakabilirsiniz.
Roma hamamlarından bugüne yerden ısıtma
Roma hamamlarında ısı döşemenin altından verilirdi. English Heritage’a göre zemin taş ya da pişmiş toprak karolardan örülmüş ayaklar (pilae) üzerine yükseltilir, oluşan boşluğa bir ocaktan (praefurnium) ısı verilir, sıcak hava duvarlardaki kanallardan yukarı çekilirdi. Ayrıntıları hipokaust yazımızda anlattık.
Bugünkü sulu sistemlerde sıcak hava yerine borulardan sıcak su dolaşır; ısıyı yaşanan hacme yönelten de alttaki boşluk değil, şapın altındaki yalıtım levhasıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Yerden ısıtma altına ne konur?
Yerden ısıtmanın altına, taşıyıcı döşemenin üzerine ısı yalıtım levhası konur; onun üzerine boruları tutan ısıtma levhası gelir. Yalıtım katmanında XPS ya da EPS levha kullanılabilir ve kalınlık, döşemenin altında ısıtılan bir oda, toprak ya da dış hava bulunmasına göre seçilir. Toprakla temas eden döşemede önce su yalıtımı yapılır, duvar diplerine kenar bandı konur.
Yerden ısıtmada şap kalınlığı neye göre belirlenir?
Şap kalınlığı; şapın türüne (çimento ya da kalsiyum sülfat esaslı), sınıfına ve döşemeye gelecek yüke göre belirlenir. Sistem üreticileri bu bilgilere göre asgari kalınlık tabloları yayımlar; konuttaki yük ile mağaza ya da salon gibi yoğun kullanılan alanların değerleri birbirinden farklıdır. Kalınlık ısıtma projesinde bu tablolardan seçilir, sahada tahminle değiştirilmez.
Yerden ısıtmada XPS mi EPS mi kullanılır?
İkisi de kullanılabilir; seçimi nem ve yük belirler. Toprakla temas eden, nem riski olan zemin kat döşemelerinde XPS’in düşük su emmesi öne çıkar: Mega teknik föylerine göre XPS levhaların uzun süreli su emmesi ≤%0,7’dir. Kuru ara katlarda EPS yeterli olabilir; örneğin MEGA EPS 100W’nin λD değeri 0,036 W/mK’dir. Kalınlık her iki malzemede de ısıl direnç hesabıyla bulunur.
Yerden ısıtmalı döşemede kenar bandı neden gerekir?
Kenar bandı, ısınan şapın genleşmesine yer açar ve şapı duvar, kolon gibi sabit elemanlardan ayırır. Bant yoksa şap genleşirken duvara dayanır, çatlayabilir ve ısı ile ses doğrudan duvara geçer. EN 1264’e dayanan kılavuzlara göre bant 5 mm sıkışabilmelidir. Şap döküldükten sonra yerinde kalır; taşan kısmı kaplama bittikten sonra kesilir.
Yerden ısıtmada seramik için hangi yapıştırıcı kullanılır?
Yerden ısıtmalı zeminde ani sıcaklık değişimine dayanan, yüksek esneklikte bir yapıştırıcı seçilir. Mega’nın C2TE S2 sınıfındaki ultra esnek granit seramik yapıştırıcısı MTC-2233, ürün sayfasında alttan ısıtmalı sistemler için tanımlanır; teknik föyünde esneklik ≥5 mm, sıcaklık direnci -30 ile +60 °C arası olarak verilir. Derz için zeminde 48 saat beklenir.
Kaynaklar
- BSI: BS EN 1264-4:2021 (yüzeyden ısıtma sistemleri, kurulum)
- Danfoss: Basic Heating Systems el kitabı (EN 1264-4 özetleri)
- Resmî Gazete: Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği
- English Heritage: Baths and Bathing in Roman Britain
- Mega: XPS T3000 teknik föyü
- Mega: EPS 100W-120W teknik föyü
- Mega: Yüzer döşeme levhası teknik föyü
- Mega: MTC-2233 teknik föyü
- Mega Yalıtım: Dokümanlar
Döşemenizin altında ne olduğuna göre hangi levhanın ve hangi kalınlığın uygun olduğunu teknik föylerle birlikte değerlendirmek için EPS levhalar sayfamıza göz atabilir ya da iletişim sayfasından teknik ekibimize ulaşabilirsiniz.
