Taş yünü (taşyünü), bazalt gibi volkanik kayaçların eritilip ince liflere dönüştürülmesi ve bu liflerin bağlayıcıyla levha ya da şilte hâline getirilmesiyle üretilen bir ısı yalıtım malzemesidir. Standartlarda mineral yün (MW) olarak geçer. Binalarda ısı ve ses yalıtımı için, özellikle yangın güvenliğinin önem taşıdığı yerlerde kullanılır; Mega taşyünü levhalar teknik föylerine göre A1 yangına tepki sınıfındadır.
Taş yünü, cam yünüyle birlikte mineral yün ailesinin iki ana kolundan biridir. Levha, şilte ve boru gibi farklı biçimlerde üretildiği için dış cepheden çatıya, bölme duvardan sanayi tesisatına kadar pek çok yerde kullanılır. Bu yazıdaki teknik değerler Mega taşyünü levhalarının teknik bilgi föylerinden alınmıştır. Isı yalıtımının temel kavramlarına yabancıysanız önce ısı yalıtımı nedir yazımıza göz atabilirsiniz.
Taş yünü ne demek, hangi hammaddeden yapılır?
Taş yünü adını hammaddesinden alır: kayaç eritilir ve yün görünümünde liflere çevrilir. Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi’nin (JRC) cam ve mineral yün üretimine ilişkin referans belgesine göre ana hammadde çoğunlukla bazalt olan alümino-silikat bir kayaçtır. Bu kayaç kireçtaşı ya da dolomitle, bazen de yüksek fırın cürufuyla birlikte eritilir.
Uluslararası kaynaklarda “stone wool” ya da “rock wool” adıyla geçer. Ürün standardı TS EN 13162, binaların ısı yalıtımında kullanılan, kaplamalı veya kaplamasız fabrika yapımı mineral yün ürünlerini kapsar; bu ürünler şilte, levha ya da plaka biçiminde üretilir.
Taş yünü ile cam yünü arasındaki temel fark hammaddededir. Aynı AB belgesine göre cam yünü kum, soda külü, dolomit ve kireçtaşı gibi cam hammaddeleriyle cam kırığından üretilir. Belge, yüksek sıcaklık ve yangından korunma uygulamalarında genellikle taş yününün, hafifliğin belirleyici olduğu yerlerde ise cam yününün tercih edildiğini not eder. İki malzemenin ayrıntılı karşılaştırması cam yünü mü taş yünü mü yazımızda.
Taş yünü nasıl üretilir?
Taş yünü, kayacın eritilmesi, eriyiğin life çevrilmesi ve liflerin bağlayıcıyla levhaya dönüştürülmesiyle üretilir. JRC referans belgesi geleneksel üretimi şu adımlarla anlatır:
- Hammaddenin hazırlanması: Bazalt ile kireçtaşı ya da dolomit iri parçalar hâlinde hazırlanır. Üretim artıkları öğütülüp çimentoyla briketlenerek yeniden fırına verilebilir.
- Eritme: Kayaç, briket ve kok, kupol adı verilen dikey fırına katmanlar hâlinde doldurulur. Fırının en sıcak bölgesinde sıcaklık yaklaşık 2000 °C’ye çıkar; eriyen taş fırının dibinde toplanır ve kısa bir oluktan akar.
- Lif çekme: Eriyik, hızla dönen çarkların üzerine düşer ve ince damlacıklar hâlinde savrulur. Çarkların arkasından üflenen hava bu damlacıkları inceltip life dönüştürür.
- Bağlayıcı püskürtme: Lifler oluşurken üzerlerine sulu fenolik reçine çözeltisi püskürtülür. Lifler toplama bandında keçe hâlinde birikir ve katmanlanarak istenen birim ağırlığa getirilir.
- Kürleme: Keçe yaklaşık 250 °C’deki bir fırından geçer. Bu aşamada ürünün kalınlığı sabitlenir, ürün kurur ve bağlayıcı sertleşir.
- Kesme ve paketleme: Havayla soğutulan ürün ölçüsüne göre kesilip paketlenir. Mega taşyünü levhaların föylerinde ebat 1200 x 600 mm, ambalaj PE film olarak verilir.
Aynı belgeye göre kupol fırın yerine alevli fırın ya da elektrik ark fırını da kullanılabilir; lif çekme ve sonraki adımlar aynı kalır.
Taş yünü özellikleri nelerdir?
Taş yününü tanımlayan başlıca özellikler ısıl iletkenlik, yangına tepki sınıfı, su buharı geçirgenliği, su emme ve boyutsal kararlılıktır. Aşağıdaki tablo, Mega taşyünü levhalarının teknik föylerinde ortak olan beyan değerlerini ve ilgili standartları gösterir.
| Özellik | Beyan değeri | Standart |
|---|---|---|
| Malzeme | Taşyünü (MW) | TS EN 13162 |
| Levha ölçüsü | 1200 x 600 mm | TS EN 822 |
| Isıl iletkenlik beyan değeri, λD (10 °C) | Levha tipine göre en fazla 0,035–0,039 W/mK | TS EN 12939 / TS EN 12667 |
| Yangına tepki sınıfı | A1 | TS EN 13501-1 |
| Su buharı difüzyon direnç faktörü, μ | 1 | TS EN 12086 |
| Kısa süreli su emme, WS | ≤1 kg/m² | TS EN 1609 |
| Uzun süreli su emme, WL(P) | ≤3 kg/m² | TS EN 12087 |
| Boyutsal kararlılık, DS(70,-) | En fazla %1 | TS EN 1604 |
| Kalınlık sınıfı | T4 | TS EN 823 |
| Azami kullanım sıcaklığı | +750 °C | Föyde standart belirtilmemiş |
Kaynak: Mega taşyünü mantolama, giydirme cephe, ara bölme, yüzer döşeme ve teras çatı levhalarının teknik bilgi föyleri. Yoğunluk ve basma dayanımı levha tipine göre değiştiği için aşağıdaki ürün tablosunda ayrı ayrı verilmiştir.
Taş yünü ısıyı nasıl yalıtır?
Taş yünü ısıyı, lifleri arasında hareketsiz tuttuğu hava sayesinde yalıtır; bu yapı ısının malzemenin içinden geçişini yavaşlatır. Bir yalıtım malzemesinin performansını ısı iletim katsayısı (λ) gösterir: değer ne kadar düşükse aynı kalınlıktan o kadar az ısı geçer.
Mega taşyünü föylerinde λD değeri levha tipine göre en fazla 0,035 ile 0,039 W/mK arasındadır. Levhanın belirli bir kalınlıktaki yalıtım etkisini ise ısıl direnç (RD) gösterir; RD, kalınlığın λD’ye bölünmesiyle bulunur. MEGA SW F150 föyüne göre 50 mm levhanın ısıl direnci 1,35 m²K/W, 100 mm levhanınki 2,70 m²K/W’tır. Bir duvar ya da çatı için gereken kalınlık ise TS 825’e göre hazırlanan ısı yalıtım projesinde hesaplanır.
Ses yalıtımında ne işe yarar?
Lifli ve gözenekli yapısı sayesinde taş yünü, hafif bölme duvarlarda ve döşemelerde ses yalıtımına katkı sağlar. Mega föylerinde taşyünü ürünlerinin binalarda ve endüstriyel tesislerde ısı ve ses yalıtımı ile yangın güvenliği amacıyla kullanıldığı belirtilir; JRC belgesi de mineral yünün akustik özelliklerinin iyi olduğunu kaydeder. Yine de bir duvarın ya da döşemenin ses performansı yalnızca levhaya değil, bütün katmanlara ve birleşim detaylarına bağlıdır. Konuyu taş yünü ses yalıtımı yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Taş yünü yangında nasıl davranır?
Mega taşyünü levhalar, teknik föylerine göre TS EN 13501-1’deki en üst yangına tepki sınıfı olan A1 sınıfındadır. Aynı föylerde azami kullanım sıcaklığı +750 °C olarak beyan edilir; bu değer bir erime noktası değil, föydeki kullanım sınırıdır.
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, A1 sınıfı malzemelerin tam gelişmiş yangın dahil yanmanın hiçbir aşamasında yanmaya katkıda bulunmadığını belirtir ve bu sınıfı “hiç yanmaz” olarak adlandırır. Karşılaştırma için Mega EPS ve XPS levhalar föylerine göre E sınıfındadır; yönetmelik bu sınıfı “normal alevlenici” grubuna koyar.
Cephede levhanın A1 olması, sistemin tamamının A1 olduğu anlamına gelmez. Yönetmelik; yalıtım levhası, yapıştırıcı, dübel, file ve sıvadan oluşan dış cephe ısı yalıtım sisteminin akredite bir laboratuvarca sistem olarak sertifikalandırılmasını ister. Ayrıntılar taş yünü yanar mı ve yalıtım malzemelerinde yangın sınıfı yazılarımızda.
Mega Yalıtım’ın taşyünü ürün ailesinde hangi ürünler var?
Mega Yalıtım’ın taşyünü ailesinde mantolama, giydirme cephe, ara bölme, yüzer döşeme, teras çatı ve sanayi levhaları ile klima levhası ve prefabrik borulardan oluşan teknik ürünler bulunur. Mega Insulation Solutions (Mega Yalıtım), genel müdürlüğü İstanbul Kavacık’ta, fabrikası Elazığ’da bulunan ve 20’den fazla ülkeye ihracat yapan bir Türk yalıtım malzemeleri üreticisidir. Şirketin taşyünü levhaları, föylerdeki nota göre grup şirketi Megataş A.Ş.’nin tesislerinde TS EN 13162+A1 standardına uygun olarak üretilir ve Mega markasıyla sunulur. Taşyünü ayrıca DesiWool panellerinde alçı plakayla, MegaBlock duvar bloklarında pomza ve çimentoyla birlikte kompozit katman olarak kullanılır.
Taş yünü binanın dış cephesinden çatısına kadar pek çok bölümünde yer alır: dış cephede sıvalı mantolama sistemlerinde ve giydirme cephelerde, içeride hafif bölme duvarlarda, döşemede şap altında, çatıda teras ve eğimli çatılarda kullanılır. Sanayide boru, kanal ve proses ekipmanlarının yalıtımında görev yapar. Uygulama yerlerinin tam listesi taş yünü kullanım alanları yazımızda, cephe seçenekleri ise dış cephe yalıtım çeşitleri yazımızda.
| Ürün | Mega tipi | Yoğunluk (kg/m³) | Kalınlık (mm) | λD (W/mK) | Basma dayanımı, CS(10/Y) | Kullanım yeri |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Taşyünü mantolama levhası | MEGA SW F150 / SW F120 | 150 / 120 | 40–120 | ≤0,037 | F150: en az 40–55 kPa; F120: en az 30 kPa | Sıvalı dış cephe ısı yalıtım sistemleri (mantolama) |
| Giydirme cephe levhası | MEGA SW EF 70/80/90 | 70–90 | 40–120 | ≤0,035 | Beyan edilmemiş (NPD) | Cephe duvarına veya taşıyıcı profiller arasına montaj |
| Ara bölme levhası | MEGA SW PB 40/50/60 | 40–60 | 40–120 | ≤0,035 | Beyan edilmemiş (NPD) | Hafif bölme duvar sistemleri |
| Yüzer döşeme levhası | MEGA SW FF100/110/120 | 100–120 | 30 | ≤0,036 | 25 kPa | Şap altı ve iki beton döşeme arası; ısı, ses ve titreşim yalıtımı |
| Teras çatı levhası | 30, 40, 50, 60 ve 70 kPa tipleri | Föyde verilmemiş | 40–100 | ≤0,039 | En az 30–70 kPa | Teras çatılar, eğimli metal ve ahşap çatılar |
Kaynak: ilgili ürünlerin Mega teknik bilgi föyleri. Yoğunluk ve kalınlık, föydeki tip ve seçeneklere göre verilmiştir.
Föyler yan yana konduğunda yoğunluğun kullanım yerine göre değiştiği görülür. Hafif bölme duvarda kullanılan ara bölme levhası 40–60 kg/m³ iken sıva taşıyan MEGA SW F150 ve F120 mantolama levhaları 150 ve 120 kg/m³ yoğunluktadır; bu iki tipin yüzeye dik çekme dayanımı en az 10 kPa olarak beyan edilir. Hangi yerde hangi yoğunluğun seçileceğini taş yünü yoğunluk rehberimizde anlattık.
Endüstriyel uygulamalar için taşyünü sanayi levhası (MEGA SW 70 ve SW 110; cam tülü kaplı, alüminyum folyolu ya da folyosuz seçenekler) endüstriyel tesislerde, proses ekipmanlarında, çelik konstrüksiyonda ve hazır panellerde kullanılır. Klima ve havalandırma kanalları ile sanayi ve tesisat boruları için ise bir yüzü alüminyum folyolu klima levhası ve prefabrik borulardan oluşan Taşyünü Teknik Ürünler grubu bulunur. Bu iki grubun teknik değerleri için Mega Yalıtım’dan güncel föy istenmelidir.
Çatı ve döşeme uygulamalarının ayrıntıları için teras çatı yalıtımı ve yüzer döşeme nedir yazılarına bakabilirsiniz.
Taş yününün avantajları ve sınırlamaları nelerdir?
Mega föylerine göre taşyünü levhaların öne çıkan avantajları A1 yangına tepki sınıfı, düşük ısıl iletkenlik ve su buharını geçirmesidir. Sınırlamaları ise mantolama tiplerinde yoğunluğun yüksek olmasından gelen ağırlık, sıvı sudan korunma ihtiyacı ve her tipin basınç taşımamasıdır.
Avantajları
- Yangına tepki: Teknik föyü bulunan tüm Mega taşyünü levhalar TS EN 13501-1’e göre A1 sınıfındadır.
- Isı yalıtımı: λD değeri levha tipine göre en fazla 0,035–0,039 W/mK’dir.
- Buhar geçirgenliği: Su buharı difüzyon direnç faktörü μ = 1’dir; levha, duvardaki su buharının geçişine durgun hava kadar az direnç gösterir. Bu özelliğin yoğuşmayla ilişkisini nefes alan duvar ve yoğuşma yazımızda anlattık.
- Boyutsal kararlılık: 70 °C’de yapılan boyutsal kararlılık deneyinde değişim en fazla %1’dir.
- Yüksek sıcaklık: Föylerdeki azami kullanım sıcaklığı +750 °C’dir; föy notlarına göre taşyünü ürünleri endüstriyel tesislerde ve proses ekipmanlarında da kullanılır.
Sınırlamaları
- Ağırlık: MEGA SW F150 ve F120 mantolama levhaları 150 ve 120 kg/m³ yoğunluktadır; 1200 x 600 mm ölçüsünde, 100 mm kalınlıktaki bir MEGA SW F150 levha yaklaşık 11 kg gelir. Yapıştırma ve dübel planı bu ağırlığa göre yapılmalıdır.
- Sıvı su: Levha suyu az emer ama su geçirmez değildir. Şantiyede yağmurdan korunmalıdır; toprakla ve sürekli suyla temas eden temel ve perde duvarlarda genellikle XPS levhalar tercih edilir.
- Basınç: Ara bölme ve giydirme cephe levhalarında basma dayanımı beyan edilmez; föylerde bu tiplerin basma sünmesi gerektiren uygulamalarda kullanılmayacağı yazar. Üzerine yük gelecek teras ve şap altı uygulamalarında basma dayanımı beyan edilen tipler seçilir.
- Uygulama tozu: Kesim ve montaj sırasında toz ve lif oluşur, bu yüzden kişisel koruyucu donanım kullanılmalıdır.
Köpük esaslı levhalarla karşılaştırma yapmak isterseniz taş yünü mü EPS mi yazımız iki malzemeyi ısı, su ve yangın davranışı açısından karşılaştırıyor.
MegaUsta’dan uygulama notu: Taşyünü levhaları şantiyede PE film ambalajında, zeminden yükseltilmiş ve üstü örtülü bir yerde saklayın; yağmur almış levhayı kurumadan duvara ya da şap altına yerleştirmeyin. Mantolamada levha yapıştırıcısını teknik föyündeki tarife göre kullanın: zemin düzse levhanın arkasına taraklı malayla sürün, düz değilse öbekler hâlinde uygulayın. Mekanik dübellemeye en erken 24 saat sonra geçin.
Sıkça Sorulan Sorular
Taş yünü ısı yalıtkanı mıdır?
Evet, taş yünü bir ısı yalıtım malzemesidir; lifleri arasında hareketsiz tuttuğu hava ısının geçişini yavaşlatır. Mega taşyünü levhaların teknik föylerinde beyan edilen ısıl iletkenlik (λD, 10 °C) tipine göre en fazla 0,035 ile 0,039 W/mK arasındadır. Binadaki etkisi kalınlığa bağlıdır: MEGA SW F150 föyüne göre 100 mm levhanın ısıl direnci 2,70 m²K/W’tır.
Taş yünü su alır mı?
Taş yünü suyu az emer ama su geçirmez bir malzeme değildir. Mega taşyünü föylerinde kısa süreli su emme en fazla 1 kg/m² (TS EN 1609), uzun süreli kısmi daldırmada en fazla 3 kg/m² (TS EN 12087) olarak beyan edilir. Bu yüzden levhalar şantiyede yağmurdan korunur; toprakla ve sürekli suyla temas eden temel ve perde duvarlarda genellikle XPS levhalar tercih edilir.
Taş yünü sağlığa zararlı mı, uygulamada nelere dikkat edilir?
Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), 2002’de yayımlanan 81. cilt monografisinde taş yününü insanlarda kanserojenliği bakımından sınıflandırılamayan Grup 3’e almıştır. Kesim ve montajda yine de toz ve lif oluşur. Bu yüzden eldiven, uzun kollu iş kıyafeti, koruyucu gözlük ve toz maskesi kullanılmalı, kesim alanı havalandırılmalı, artıklar süpürülmek yerine vakumla toplanmalıdır.
Taş yünü levha ölçüleri nedir?
Mega taşyünü levhaların teknik föylerinde ebat 1200 x 600 mm olarak verilir; kalınlık ise kullanım yerine göre değişir. Mantolama, giydirme cephe ve ara bölme levhaları 40–120 mm, teras çatı levhaları tipine göre 40–100 mm, yüzer döşeme levhası ise 30 mm kalınlıkta beyan edilir. Bir duvar ya da çatı için gereken kalınlık ısı yalıtım projesindeki hesapla belirlenir.
Taş yünü hangi standarda göre üretilir?
Binalarda kullanılan taşyünü levhalar, fabrika yapımı mineral yün (MW) ürünlerini kapsayan TS EN 13162 standardına göre üretilir ve tanımlanır. Mega taşyünü föylerindeki nota göre levhalar TS EN 13162+A1 standardına uygun olarak grup şirketi Megataş A.Ş.’nin tesislerinde üretilir. Yangına tepki sınıfı TS EN 13501-1’e göre belirlenir; ürün belgeleri Mega Yalıtım’ın Dokümanlar sayfasında yer alır.
Kaynaklar
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Ek-2: Malzemelerin yanıcılık sınıfları (mevzuat.gov.tr)
- Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi (JRC), Best Available Techniques (BAT) Reference Document for the Manufacture of Glass, 2013, Bölüm 2.9: Mineral yün
- IARC Monographs Cilt 81 (2002), Man-made Vitreous Fibres: özet ve değerlendirme (IPCS INCHEM)
- EN 13162:2012+A1:2015, Binalar için ısı yalıtım ürünleri: Fabrika yapımı mineral yün (MW) ürünler, standart künyesi (EVS)
- Mega Yalıtım, Mantolama Levhası 150 (MEGA SW F150) teknik bilgi föyü (PDF)
- Mega Yalıtım, MEGA SW F120 mantolama levhası teknik bilgi föyü (PDF)
- Mega Yalıtım, Giydirme Cephe Levhası teknik bilgi föyü (PDF)
- Mega Yalıtım, Ara Bölme Levhası teknik bilgi föyü (PDF)
- Mega Yalıtım, Yüzer Döşeme Levhası teknik bilgi föyü (PDF)
- Mega Yalıtım, Teras Çatı Levhası 30 kPa teknik bilgi föyü (PDF)
- Mega Yalıtım belgeleri (Dokümanlar)
Uygun taşyünü levhayı seçerken kullanım yerini, gereken kalınlığı ve basma dayanımını föylerle birlikte değerlendirmek gerekir. Ürünlerin tamamını taşyünü levhalar sayfasında inceleyebilir, projenize özel sorularınızı iletişim sayfasından Mega Yalıtım’a iletebilirsiniz.
