Temel ve Perde Duvar Yalıtımı Nasıl Yapılır? XPS ve Su Yalıtımı Sırası

Ağustos 11, 2026

Temel yalıtımı nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı bir katman sırasıdır: betonarme yüzey hazırlanır, temel ve perde duvarın suyla temas eden dış yüzüne su yalıtımı uygulanır, üzerine XPS ısı yalıtım levhaları dübelsiz yapıştırılır, en dışa koruma ve drenaj katmanı gelir, toprak dolgu kademeli olarak sıkıştırılır. Isı yalıtımının kalınlığı TS 825’e göre hesaplanır.

Temel ve bodrum perdeleri binanın yükünü zemine aktarır ve kullanım ömürleri boyunca su ile neme maruz kalır. Dolgudan sonra bu yüzeyler bir daha görülmez; gözden kaçan bir köşe ya da delinmiş bir su yalıtımı, yıllar sonra bodrumda nem, küf ve donatı korozyonu olarak geri döner.

Temel yalıtımı neden yapılır?

Temel yalıtımı iki iş görür: su yalıtımı betonarmeyi sudan ve nemden korur, ısı yalıtımı toprağa bakan duvar ve döşemelerden olan ısı kaybını azaltır. Bodrumu ısıtılan ya da yaşam alanı olarak kullanılan binalarda ikisi birlikte tasarlanır.

Su tarafındaki riskler iyi tanımlanmıştır. Ekinci ve Yıldırım’ın temel ve bodrum perdelerinde su-nem yalıtımı üzerine çalışmasına göre yalıtımsız ya da niteliksiz yalıtılmış temel ve bodrum duvarlarında donatı korozyona uğrar, donma-çözülme tekrarları betondaki çatlakları büyütür, içeride küf görülür, sıva ve boya kabarır. Suyun yapıya uzun vadeli etkisini bina ömrü yazımızda ele aldık.

Isı tarafında, Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği binayı topraktan ayıran yapı bileşenlerinin TS 825’teki asgari ısı yalıtım şartlarına uygun yalıtılmasını ister; ısı yalıtım projesinde bu duvar ve döşemelerin katmanları, kalınlıkları ve U değerleri gösterilir. İZODER’e göre XPS burada hem ısı yalıtımı sağlar hem de su yalıtımını dolgu sırasındaki mekanik etkilere karşı korur.

Perde duvar yalıtımında katmanlar hangi sırayla dizilir?

Perde duvar yalıtımında su yalıtımı betona en yakın katmandır; XPS onun dışında kalır ve su yalıtımını korur, drenaj ve dolgu en dışa gelir. Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği, yeni binalarda su yalıtımının yapı elemanının suya maruz kaldığı taraftan uygulanmasını esas alır.

Koruma duvarı kullanılmayan yaygın detayda bodrum perde duvar yalıtımı içten dışa şöyle sıralanır:

Betonarme perde duvar
Gerekiyorsa düzeltme sıvası
Su yalıtımı
Isı yalıtımı: XPS levha
Gerekiyorsa drenaj levhası
Toprak dolgu; temel kotu seviyesinde çevresel drenaj borusu

Su yalıtımının üzerindeki XPS, Yönetmelik’in saydığı koruma yöntemlerinden biridir; diğerleri kâgir koruma duvarı ve drenaj levhasıdır. Bu düzen, teras çatı yalıtımı yazımızda anlattığımız ters terasla aynı mantığa dayanır: su yalıtımı içeride kalır, levha onu dışarıdan korur.

Bitişik nizamda perdenin dışında çalışma boşluğu yoksa Yönetmelik, iksadan ayrı bir betonarme çanak yapılmasını ve su yalıtımının bu çanağın iç yüzüne uygulanmasını öngörür.

Temelde neden XPS kullanılır?

XPS (ekstrüde polistiren), kapalı hücreli yapısı, düşük su emmesi ve basma dayanımı sayesinde su yalıtımının dışında, nemli toprağa ve dolgu basıncına doğrudan maruz kalan katmana uygundur. Mega XPS düz levha ürün sayfası da kullanım alanları arasında toprak altı perde duvarları ve toprakla temas eden temel yalıtımını sayar.

Mega XPS düz levha istifi ve önde üst üste duran dört mavi XPS levha — Düz yüzeyli ve lamba binili Mega XPS levhalar; ürün sayfası toprak altı perde duvarları ve temelleri kullanım alanları arasında sayar.

İZODER bu uygulama için en az 300 kPa basma dayanımlı, iki yüzü zırhlı ve kenarları binili XPS levhaları tarif eder. Mega XPS düz levha düz-zırhlı yüzeyli ve lamba binili kenarlıdır; 300 kPa tipi MEGA XPS T3000’dir. Mega XPS tiplerinin teknik föylerdeki temel değerleri şöyledir:

Tip	Basma dayanımı CS(10\Y)	λD (W/mK)	Kalınlık (mm)
MEGA XPS T1500	150 kPa	0,035	20–80
MEGA XPS T2000	200 kPa	0,035	20–80
MEGA XPS T2500	250 kPa	0,036	20–120
MEGA XPS T3000	300 kPa	0,035	20–120

Kaynak: MEGA XPS T1500, T2000, T2500 ve T3000 teknik föyleri. Tüm tiplerde ebat 600 x 1200 mm, tamamen daldırmayla uzun süreli su emme WL(T)0,7 (en fazla %0,7), azami kullanım sıcaklığı -50/+75 °C, yangına tepki sınıfı E’dir (TS EN 13501-1).

Tip seçimi dolgu yüküne, derinliğe ve proje koşullarına bağlıdır; ayrıntısını XPS basınç dayanımı yazısında açtık. Malzemenin genel özellikleri için XPS nedir, EPS ile farkı için XPS mi EPS mi yazılarına bakabilirsiniz.

Levhaların su yalıtımına yapıştırıldığı detaylarda pürüzlü kanallı XPS de bir seçenektir; ürün sayfası bu levhayı temellerde ve perde duvarlarda yapıştırmalı uygulama için tanımlar. Mega Yalıtım, taşyünü, XPS ve EPS ısı yalıtım levhalarının yanı sıra MegaTech yapı kimyasalları ve Fullback su yalıtımı ürünlerini Mega markasıyla sunan, genel müdürlüğü İstanbul Kavacık’ta, fabrikası Elazığ’da bulunan bir Türk yalıtım malzemeleri üreticisidir.

Temel ve perde duvarda su yalıtımı nasıl seçilir?

Su yalıtımı, yapının maruz kalacağı suyun türüne göre seçilir. Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği bu kararı zemin etüdündeki geçirgenliğe ve yeraltı su seviyesine bağlar:

Durum	Su yalıtımı neye karşı tasarlanır?
Yeraltı su seviyesinin üzerinde, çok geçirgen zemin (k ≥ 10⁻⁴ m/s)	Uygun drenajla basınçsız suya karşı
Yeraltı su seviyesinin üzerinde, az geçirgen zemin (k < 10⁻⁴ m/s), su birikmiyor	Basınçsız suya karşı
Az geçirgen zemin, drenaj yok, su geçici olarak birikiyor	Basınçlı suya karşı
Temel veya perde yeraltı su seviyesinin altında	Zemin geçirgenliğine bakılmaksızın basınçlı suya karşı
Yapı yüksekliği 51,50 m’yi ya da kapalı kullanma alanı 10.000 m²’yi aşan bodrumlu bina	Her koşulda basınçlı suya karşı

Kaynak: Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği, Madde 9.

Yönetmelik, örtü tipi ya da sürme esaslı malzemelerle yapılan yüzeysel yalıtımı ve geçirimsiz betonla sağlanan yapısal yalıtımı tanır; basınçlı suya maruz yatay yüzeylerde örtü tipi malzeme esastır. Malzemenin su basıncında geçirimsiz kalması, zemindeki kimyasallara dayanması ve oturma ile çatlaklara uyum gösterecek esnekliğe ya da çatlak köprüleme kabiliyetine sahip olması beklenir.

Sürme esaslı seçeneklerden biri, Mega markasıyla sunulan Fullback Duo tam elastik su yalıtımıdır: çimento ve akrilik esaslı, 20 kg toz ve 10 kg sıvıdan oluşan çift bileşenli bir ürün. Ürün sayfası temel, perde ve istinat duvarlarını kullanım alanları arasında sayar; ürün beton, sıva ve şap üzerine uygulanır. Kat sayısı, sarfiyat ve bekleme süreleri teknik föyden alınır; Yönetmelik kalınlık ve sarfiyat bilgisinin proje detaylarında gösterilmesini zorunlu tutar.

Temel, ıslak hacim ve teras alanları kırmızıyla işaretlenmiş ev çizimi önünde Mega Fullback Duo su yalıtımı ambalajları — Fullback Duo’nun kullanım alanlarından temel, ıslak hacim ve teras, çizimde kırmızıyla işaretlenmiştir.

Ürün ailesinin tamamı Fullback su yalıtım malzemeleri sayfasında; ürün grubunun genel çerçevesini yapı kimyasalları nedir yazısında anlattık.

Isı yalıtımı kalınlığı nasıl belirlenir?

XPS kalınlığı, TS 825’in hesap yöntemiyle hazırlanan ısı yalıtım projesinde belirlenir; her binaya uyan tek bir rakam yoktur. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği’ne göre bu projeyi yetkili makina mühendisi hazırlar ve proje yapı ruhsatı aşamasında istenir.

Hesapta her katmanın ısıl direnci, kalınlığın ısıl iletkenliğe bölünmesiyle (R = d / λ) bulunur; dirençler toplanır ve U değeri bu toplamın tersidir. Proje, yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacının TS 825’teki sınır değeri aşmadığını gösterir ve yoğuşma tahkikini içerir. İZODER de kalınlığın bodrumun kullanım amacına göre belirlenmesini ister.

Mega teknik föyleri her kalınlığın ısıl direnç beyan değerini (RD) verir. MEGA XPS T3000 için:

Kalınlık (mm)	Isıl direnç beyan değeri RD (m²K/W)
50	1,40
60	1,70
80	2,25
100	2,85
120	3,40

Kaynak: MEGA XPS T3000 teknik föyü (λD 0,035 W/mK). Hesapta kullanılacak ısıl iletkenlik değerine projeyi hazırlayan mühendis TS 825’e göre karar verir. Kavramların ayrıntısı TS 825 ve ısı iletim katsayısı yazılarımızda.

Temel yalıtımı nasıl yapılır? Adım adım uygulama

Radye temelde taban su yalıtımı grobeton üzerine, temel betonu dökülmeden yapılır; perdelerdeki düşey yalıtım sonra bu katmana bağlanır. Perde duvar için adımlar şunlardır:

Su durumunu belirleyin: Zemin etüdündeki geçirgenlik ve mevsimsel en yüksek yeraltı su seviyesine göre sistem seçilir. Zemin kotu ile temel alt kotu arasında 3 metreden fazla fark varsa ya da arazi eğimi su birikmesine yol açabiliyorsa yalıtım drenajla birlikte kurulur.
Yüzeyi hazırlayın: Toz, gevşek parça, çıkıntı, kalıp yağı ve çiçeklenme temizlenir, bozukluklar düzeltilir. Ekinci ve Yıldırım, köşe ve kenarların 4 cm yarıçapla yuvarlatılmasını önerir.
Detayları önceden çözün: Dilatasyon, perde-taban birleşimi ve tesisat geçişlerinde su tutucu bant gibi sızdırmazlık tamamlayıcı ürünlerle ilave önlem alınır.
Su yalıtımını uygulayın: Malzeme föydeki sarfiyatla, eşit kalınlıkta ve homojen bir katman halinde uygulanır, tabandaki yalıtımla birleştirilir ve en az su basman seviyesine kadar kesintisiz devam ettirilir.
XPS levhaları yerleştirin: Levhalar dolgu sırasında kaymamaları için sağlam bir düzleme oturtulur, ek yerleri şaşırtmalı dizilir ve su yalıtımıyla uyumlu bir yapıştırıcıyla noktasal olarak tutturulur; dübel kullanılmaz.
Bitişi kapatın: Su basman seviyesinde, su yalıtımının arkasına su girmesini ve levhaların ayrılmasını önleyen bir bitiş detayı yapılır.
Koruma ve drenajı kurun: Gerekiyorsa drenaj levhası serilir ya da koruma duvarı örülür; çevresel drenaj borusu temel kotu seviyesinde veya altında, kontrol rögarlarıyla döşenir.
Dolguyu kademeli yapın: Dolgu yapıştırmadan kısa süre sonra katman katman sıkıştırılır; toprak basıncı levhaları duvara bastırır. Dolgu malzemesi drenajın çalışmasını engellememelidir.

Yapıştırıcı su yalıtımının türüne göre seçilir. İZODER, bitümlü örtü üzerinde solvent içermeyen soğuk bitüm esaslı yapıştırıcı ya da çift tarafı yapışkanlı bitümlü örtü parçaları önerir. Mega’nın çimento esaslı ısı yalıtım levha yapıştırıcısı (MTA-3333), ürün sayfasında mantolama uygulamalarında taşyünü, XPS ve EPS levhaların yapıştırılması için tanımlanır; su yalıtımı katmanı üzerine uygulamaya dair bir ifade içermez. Yönetmelik birlikte kullanılan malzemelerin birbirini olumsuz etkilememesini istediğinden, su yalıtımı üzerinde kullanılacak yapıştırıcı iki ürünün teknik föyüne bakılarak ve gerekirse üreticiye danışılarak seçilmelidir.

MegaUsta’dan uygulama notu: Dolguya geçmeden önce su yalıtımını, özellikle köşeleri ve boru geçişlerini bir kez daha gözle kontrol edin; dolgudan sonra bu yüzeye ulaşamazsınız. XPS levhaları şantiyede güneşte bekletmeyin: Mega XPS föyleri levhaların güneşten korunmasını, dışarıda bekleyecekse ultraviyole ışınlarını engelleyen bir örtüyle kapatılmasını önerir.

Temel ve perde duvar yalıtımında sık yapılan hatalar nelerdir?

Bu hataların ortak noktası sonradan düzeltilememeleridir; Ekinci ve Yıldırım temel yalıtımını, geri dönüşü ve telafisi neredeyse imkânsız, hata kabul etmeyen bir uygulama olarak tanımlar. Sahada sık görülenler:

Yanlış taraf: Yeni binada su yalıtımını perdenin iç yüzüne yapmak.
Dübel kullanmak: Dübel su yalıtımını delerek suya yol açar; levhalar yapıştırılır ve dolgunun baskısıyla yerinde kalır.
Korumasız dolgu: Koruma katmanı olmadan yapılan dolgu su yalıtımını zedeler.
Köşe ve birleşimleri atlamak: Köşeler, perde-taban birleşimi, dilatasyonlar ve tesisat geçişleri yalıtımın kesintiye uğradığı yerlerdir ve ilave önlem ister.
Drenajı yalıtımın yerine koymak: Drenaj su basıncını düşürür ama su yalıtımının yerini tutmaz.
Yalıtımı istinat duvarına bağlamak: Temel ve perde yalıtımı, yapıyla birlikte hareket etmeyen istinat duvarı gibi elemanlardan bağımsız uygulanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Temelde XPS kaç cm olmalı?

Temelde XPS kalınlığı için her binaya uyan tek bir rakam yoktur; kalınlık TS 825 hesap yöntemiyle hazırlanan ısı yalıtım projesinde belirlenir. Hesapta binanın bulunduğu derece gün bölgesi, bodrumun nasıl kullanılacağı ve duvarın diğer katmanları birlikte değerlendirilir. Mega XPS levhalar T1500 ve T2000 tiplerinde 20–80 mm, T2500 ve T3000 tiplerinde 20–120 mm kalınlık aralığında sunulur.

Perde duvarda EPS kullanılır mı?

Su yalıtımının dışında kalıp nemli toprakla doğrudan temas eden katmanda EPS yerine XPS tercih edilir; İZODER’in uygulama dokümanı bu detay için XPS levhaları tarif eder. Mega teknik föylerinde beyan edilen uzun süreli su emme, EPS levhalarda tipe göre %2 ile %6 arasında, XPS levhalarda en fazla %0,7’dir. İZODER, ısı yalıtımının su yalıtımı altında kalıp koruma duvarıyla korunduğu detayda ise EPS’i de seçenekler arasında sayar.

Temel yalıtımında dübel kullanılır mı?

Hayır, toprak altındaki perde duvarda XPS levhalar dübelle tutturulmaz. İZODER’in uygulama dokümanına göre bu detayda su yalıtımının korunması ve delinmemesi gerekir; bu yüzden levhalar noktasal olarak yapıştırılır. Yapıştırma levhayı geçici olarak tutar, kalıcı baskıyı kademeli yapılan toprak dolgu sağlar. Dolgu hemen yapılmayacaksa levhaların dışına koruma duvarı örülür.

Temel yalıtımı inşaatın hangi aşamasında yapılır?

Temel yalıtımı kaba inşaatın başında, toprak dolgudan önce yapılır. Radye temelde su yalıtımı grobeton üzerine, temel betonu dökülmeden uygulanır ve koruma betonuyla örtülür. Perde duvarlar tamamlandıktan sonra düşey su yalıtımı yapılıp tabandaki yalıtımla birleştirilir, ardından XPS ve koruma katmanı gelir, en son dolgu yapılır. Dolgudan sonra bu yüzeylere ulaşmak çoğu zaman mümkün olmaz.

Toprakla temas eden perde duvarda XPS’in su emmesi neden önemlidir?

Bu katmandaki levha su yalıtımının dışında kalır ve kullanım ömrü boyunca nemli toprakla ve dolgu basıncıyla temas eder. Su emmesi düşük, boyutça kararlı bir levha bu koşullarda hem ısı yalıtımı görevini hem de su yalıtımını koruma işlevini sürdürür. Mega XPS teknik föylerinde tamamen daldırmayla uzun süreli su emme WL(T)0,7, yani en fazla %0,7 olarak beyan edilir.