Yapı Kimyasalları Nedir? Çeşitleri ve Kullanım Alanları Rehberi

Yapı kimyasalları nedir sorusunun kısa cevabı şöyle: Bunlar; beton, duvar ve döşeme yüzeylerini uygulamaya hazırlamak, yapıyı suya karşı korumak, seramik ve yalıtım levhalarını yapıştırmak ve duvarları sıvamak için kullanılan, çoğunlukla çimento veya akrilik esaslı hazır ürünlerdir. Başlıca grupları su yalıtım malzemeleri, astarlar, seramik yapıştırıcıları, levha yapıştırıcıları ve sıvalardır.

Sağlam ve uzun ömürlü bir yapı yalnızca betonun ve tuğlanın kalitesine bağlı değildir. Bu malzemeleri bir arada tutan, suyu dışarıda bırakan ve kaplamayı yerinde sabitleyen ince katmanlar da sonucu doğrudan etkiler. Bu rehberde yapı kimyasallarının hangi gruplara ayrıldığını, her grubun hangi işte kullanıldığını ve Mega’nın MegaTech ile Fullback ürünlerinin bu gruplardaki yerini teknik föy değerleriyle anlatıyoruz.

Yapı kimyasalları nedir?

Yapı kimyasalları, inşaat ve tadilat işlerinde betonun, harçların ve kaplamaların performansını artırmak ya da onları dış etkilerden korumak için kullanılan özel formüllü ürünlerin ortak adıdır. Sektörde inşaat kimyasalları adıyla da anılırlar.

Bu ürünlerin görevi yapının farklı aşamalarına yayılır: yüzeyi uygulamaya hazırlamak, suyu ve nemi yapı elemanından uzak tutmak, seramik gibi kaplamaları kalıcı biçimde yapıştırmak, yalıtım levhalarını duvara sabitlemek ve duvarı sıvayla kaplamak. Yapıştırıcı ve sıva gibi toz ürünler şantiyede belirli oranda suyla karıştırılır. Astar ve akrilik su yalıtımı gibi sıvı ürünler kovadan, gerektiğinde seyreltilerek kullanılır. Çift bileşenli ürünlerde ise toz ve sıvı bileşen birbirine karıştırılarak hazırlanır.

Doğru ürün seçilmediğinde en kaliteli tuğla ya da seramik bile su, nem ve yapı hareketleri karşısında zamanla yıpranır. Bu yüzden seçim; uygulanacak yüzeye, ortamın ıslak ya da kuru olmasına ve üzerine gelecek katmana göre yapılır. Karar sırasını yapı kimyasalları nasıl seçilir rehberimizde anlattık. Suyun yapı ömrüne etkisini bina ömrü ve su yalıtımı konulu yazımızda ayrıca ele aldık.

Yapı kimyasalları çeşitleri nelerdir?

Yapı kimyasalları yaptıkları işe göre dört ana aileye ayrılır: su yalıtım malzemeleri, astarlar, yapıştırıcılar ve sıvalar. Yapıştırıcılar seramik ve yalıtım levhası için, sıvalar da duvar, mantolama ve son kat için ayrı ürünlere bölünür. Aşağıdaki tabloda yapı kimyasalı ürün gruplarının görevi, Mega’daki karşılığı ve ilgili standart bir arada yer alıyor.

Kaynak: Mega ürün sayfaları ve teknik föyleri. Standart sütunu, ürün grubuyla ilgili gerekleri ve sınıflandırmayı tanımlayan Türk standardını gösterir; ürün belgelerine Dokümanlar sayfasından ulaşılabilir.

Mega Insulation Solutions (Mega Yalıtım), taşyünü, XPS ve EPS ısı yalıtım levhalarının yanı sıra MegaTech yapı kimyasallarını ve Fullback su yalıtımı ürünlerini Mega markasıyla sunar. Böylece mantolamada levha, yapıştırıcı ve sıva aynı markanın teknik föylerinden birlikte kontrol edilebilir.

Su geçirmezlik için hangi ürün nerede kullanılır?

Mega’nın su yalıtım ürünleri Fullback adıyla iki aileden oluşur: akrilik esaslı, tek bileşenli Fullback Akrilik ve çimento ile akrilik esaslı, çift bileşenli Fullback Duo. Akrilik ürünler çatı, teras ve cephe gibi açık yüzeyler için, Duo ürünleri ise ıslak hacim, havuz, su deposu, balkon ve temel gibi alanlar için tanımlanmıştır.

Kategori adındaki “elastomerik” ifadesinin ne anlattığını ve ürün sayfalarının ne dediğini elastomerik su yalıtımı yazımızda ele aldık. Duo ailesindeki “tam elastik” ve “yarı elastik” ayrımı da bu esnekliğin derecesini gösterir.

Kaynak: Mega Fullback ürün sayfaları (kullanım alanı ve ambalaj bilgisi).

Ürün sayfalarına göre Duo ürünleri beton, sıva ve şap gibi yüzeylere; akrilik ürünler ise beton, sıva, çimento levha, galvaniz, çinko, alüminyum, PVC, polyester ve ahşap kaplı yüzeylere uygulanır. Çift bileşenli ürünlerin karıştırılması ve kat uygulaması çimento esaslı su yalıtımı nasıl uygulanır rehberinde, açık alan detayları ise balkon su yalıtımı yazısında adım adım anlatılıyor. Ailenin tamamı su yalıtım malzemesi kategorisinde yer alır.

Astar hangi yüzeyde ve ne zaman kullanılır?

Brüt beton astarı, sıva veya harç uygulanacak yüzeyin emiciliğini azaltan ve harcın tutunmasını (aderans) artıran bir ön katmandır. Mega’nın ürün bilgisine göre Megatech Brüt Beton Astarı iç mekânlarda, yatay ve düşey yüzeylerde; alçı, kireç ve çimento esaslı harçların altında kullanılır.

Astara en çok, kalıptan çıkmış pürüzsüz beton yüzeylerde ihtiyaç duyulur. Mega’nın MTP-7133 makine sıvası föyü, brüt beton gibi pürüzsüz yüzeylerin sıvadan bir gün önce brüt beton astarıyla pürüzlendirilmesini ister. Ürün beyanında astarın kuruma süresi 1–2 saat, uygulama sıcaklığı +5 / +30 °C olarak verilir; %20 seyreltilerek kullanıldığında sarfiyat 0,30–0,35 kg/m²’dir. Ürün ailesi brüt beton astarı kategorisinde, büyük ambalaj ise brüt beton astarı 20 kg sayfasında yer alır.

Fayans veya seramik kaplamanın üzerine astar uygulanıp uygulanamayacağı, yüzeyin durumuna ve ürünün kullanım bilgisine bağlı ayrı bir konudur. Bu soruyu brüt beton astarı nasıl uygulanır rehberimizde ayrıntılı ele aldık. Eski kaplamayı sökmeden yenileme planlayanlar fayans üstüne fayans yapıştırılır mı yazısına da bakabilir.

Seramik ve fayans hangi yapıştırıcıyla döşenir?

Seramik ve fayans, çimento esaslı yapıştırma harcıyla döşenir; doğru ürün karonun ebadına, su emme oranına ve yüzeyin ne kadar hareket ettiğine göre seçilir. Ürünlerin üzerindeki sınıf kodları TS EN 12004-1 standardından gelir: C1 normal, C2 özellikleri iyileştirilmiş yapıştırıcıyı; T kayma özelliğinin azaltıldığını, E açık bekletme süresinin uzatıldığını; S1 ve S2 ise esnekliği gösterir.

Kaynak: Mega MTC-2221, MTC-2222, MTC-2232 ve MTC-2233 teknik föyleri ve ürün sayfaları.

Sınıf harflerinin ayrıntılı anlamını, tarak ve sarfiyat tablolarını c1te c2te farkı rehberinde bulabilirsiniz. Dört ürün de seramik yapıştırıcı kategorisinde listelenir.

Mantolamada hangi yapı kimyasalları kullanılır?

Mantolamada üç yapı kimyasalı birlikte çalışır: yalıtım levhasını duvara sabitleyen levha yapıştırıcısı, file ile birlikte levhanın üzerini kaplayan levha sıvası ve cepheye son görünümünü veren dekoratif sıva. Üç katmanın da föy koşullarına uygun uygulanması gerekir; birindeki hata diğerlerinin performansını da etkiler.

• Isı yalıtım levha yapıştırıcısı (MTA-3333): Föyüne göre taşyünü, EPS ve XPS levhaların yapıştırılmasında kullanılır. 25 kg torba 5,5–6 litre suyla hazırlanır ve m²’ye 3–5 kg gider. Zemin düzse harç levha arkasına taraklanır, değilse öbekler halinde sürülür. Dübel en az 24 saat, levha sıvası 2 gün sonra uygulanır; ortam sıcaklığı +5 / +35 °C arasında olmalıdır.
• Isı yalıtım levha sıvası (MTP-3344): Elyaf takviyeli, çimento esaslı bir sıvadır. 160 g/m² alkali dayanımlı file, 10 cm bindirmeyle sıvanın içine yerleştirilir; uygulama kalınlığı yaklaşık 4 mm, sarfiyat 3,5–5,5 kg/m²’dir. Ürün sayfasına göre üzerine doğrudan boya uygulanabilir.
• Dekoratif mineral sıva (MTD-3355): Çimento esaslı, polimer katkılı ve su itici bir son kattır. 2 mm kalınlıkta uygulanır, m²’ye 2,2–2,5 kg gider. Ürün bilgisine göre son kat olarak çıplak bırakılmaz, kuruduktan sonra boyanır. Çizgi desenli versiyonu MTD-3355L kodludur.

Levha türleri, dübel ve profillerle birlikte sistemin tamamını mantolama malzemeleri yazımızda, cephe seçeneklerini dış cephe yalıtım çeşitleri rehberinde, mevsim ve hava koşullarının etkisini ise mantolama ne zaman yapılır yazısında bulabilirsiniz.

Duvar sıvasında hangi ürünler kullanılır?

Duvar ve tavan sıvasında çimento esaslı hazır sıva harçları kullanılır. Mega’nın bu gruptaki iki ürünü MTP-7111 hazır el sıvası ve MTP-7133 makine sıvasıdır; föylerine göre ikisi de iç ve dış mekânda tuğla, gazbeton, beton, brüt beton, bims ve briket yüzeylere uygulanır.

Her iki ürün de tek başına kaba ve ince sıvanın işini birlikte görür. 30 kg torba 5,4–6,6 litre suyla karıştırılır ve hazırlanan harç en geç 1 saat içinde kullanılır. Makine sıvası tek katta 5–25 mm kalınlıkta püskürtülür; kalınlık 25 mm’yi aşacaksa ikinci kat, ilk kat prizini aldıktan sonra uygulanır. MTP-7133 föyünde ürün GP tipi ve CS IV sınıfı (basınç dayanımı ≥6,0 N/mm²) olarak tanımlanır; bu kodlar TS EN 998-1 sıva harcı sınıflandırmasına aittir. Küçük alanlarda ve onarımlarda hazır el sıva harcı daha pratik bir seçenektir. İki ürün de sıva harcı kategorisinde yer alır.

Yapı kimyasalları hangi sırayla uygulanır?

Yapı kimyasalları tek tek değil, bir sistemin halkaları olarak çalışır: önce yüzey hazırlanır, ardından koruyucu ya da bağlayıcı katman, en son kaplama gelir. Aşağıda sahada sık karşılaşılan üç iş için uygulama sırası yer alıyor.

Banyo ve mutfak gibi ıslak alanlarda

1. Yüzey toz, yağ ve gevşek parçalardan arındırılır; kırık ve oyuklar tamir harcıyla önceden onarılır.
2. Su yalıtımı, döşeme ile duvarın birleştiği köşeler dahil kesintisiz bir katman oluşturacak şekilde uygulanır.
3. Seramik, kullanım yerine uygun sınıftaki çimento esaslı yapıştırıcıyla döşenir.
4. Derz, MTC-2221 föyüne göre duvarda 24 saat, zeminde 48 saat sonra yapılır.

Ayrıntılı adımlar için banyo su yalıtımı nasıl yapılır rehberine bakabilirsiniz.

Pürüzsüz beton duvarda sıva

1. Yüzey kalıp yağı, toz, boya ve tutunmayı azaltan kalıntılardan arındırılır.
2. Brüt beton astarı uygulanır ve sıvaya bir gün sonra geçilir.
3. Sıva föydeki kalınlık sınırları içinde uygulanır, mastarlanır ve yeterince sertleşince perdahlanır.

Mantolamalı cephede

1. Levha yapıştırıcısı levha arkasına taraklanarak ya da öbekler halinde sürülür ve levha duvara bastırılır.
2. En az 24 saat sonra dübel uygulanır.
3. Yapıştırmadan 2 gün sonra levha sıvası ve file uygulanır.
4. Levha sıvası kuruduktan sonra dekoratif son kat uygulanır ve boyanır.

Bu zincirde bir halka atlanırsa, örneğin pürüzsüz betona astarsız sıva yapılırsa ya da su yalıtımı yapılmadan seramik döşenirse, uygulamanın tamamı zayıflar.

Toz ürünlerde hangi uygulama kuralları ortaktır?

MegaTech toz ürünlerinin teknik föylerinde uygulama ve depolama kuralları büyük ölçüde ortaktır. Bu kurallara uyulmadığında doğru ürün seçilse bile föyde beyan edilen dayanıma ulaşılamayabilir.

• Ortam sıcaklığı +5 °C ile +35 °C arasında olmalıdır.
• Donmuş, çözülmekte olan ya da 24 saat içinde don riski olan yüzeylere uygulama yapılmaz.
• Doğrudan güneş altında, kuvvetli rüzgârda ve sıcak yüzeylerde çalışılmaz.
• Yüzeyde film tabakası oluşursa harç yeniden taraklanır.
• Torbalar kuru, kapalı ve güneş almayan bir yerde, zemine temas etmeden saklanır; yapıştırıcılarda üst üste en fazla 8, el ve makine sıvalarında en fazla 6 torba istiflenir.
• Bu koşullarda raf ömrü üretim tarihinden itibaren 12 aydır.

MegaUsta’dan uygulama notu: Harcı hazırlarken önce suyu temiz bir kaba koyun, tozu yavaş yavaş ekleyin ve düşük devirli bir mikserle topaksız karıştırın. Kıvam oturduktan sonra harca su ya da toz eklemeyin; föyler buna izin vermez. Kullanım süresi geçmiş ya da kabuklaşmış harcı sulandırıp kullanmak yerine atın.

Soğuk ve yağışlı havada iş planının nasıl yapılacağını kışın sıva yapılır mı yazımızda anlattık.

Yapı kimyasalı kullanımında sık yapılan hatalar nelerdir?

En sık karşılaşılan hatalar yüzeyi hazırlamadan uygulamak, ürünü amacı dışında kullanmak ve köşe, süpürgelik ya da boru çıkışı gibi detayları atlamaktır. Aşağıdaki maddeler bu hataları ve föylerin önerdiği doğru uygulamayı özetliyor.

• Yüzeyi hazırlamadan uygulamak: Tozlu, yağlı ya da kürünü tamamlamamış yüzeye yapılan uygulama kısa sürede kabarabilir ve yüzeyden ayrılabilir. Föyler sağlam, temiz ve kürünü almış bir yüzey ister; gözenekli yüzeyler nemlendirilir, pürüzsüz beton astarlanır.
• Ürünü yanlış yerde kullanmak: Her ürünün bir görevi vardır. Seramik yapıştırıcısı su yalıtımının yerini tutmaz; iç mekân için tanımlanmış bir ürün de dış cephede kullanılmaz.
• Detayları atlamak: Köşe, süpürgelik ve boru çıkışları su yalıtımında atlanırsa su bu noktalardan sızar.
• Hareketli yüzeyde esnek olmayan ürün seçmek: Ani ısı değişimi olan, alttan ısıtmalı ya da eski kaplamalı yüzeylerde S1 veya S2 esneklik sınıflı yapıştırıcılar, su yalıtımında ise elastik ürünler bu hareketlere daha iyi uyum sağlar.
• Föydeki oran ve sürelere uymamak: Fazla su katmak, kullanım süresi geçmiş harcı kullanmak ya da sıvaya erken geçmek dayanımı düşürür.
• Belgeleri kontrol etmeden ürün seçmek: Teknik föy ve ürün belgeleri işe başlamadan okunmalıdır. 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında yapı malzemesi denetimi sürecini ayrı bir yazıda anlattık.

Sıkça Sorulan Sorular

Yapı kimyasalları nelerdir?

Yapı kimyasalları; su yalıtım malzemeleri, astarlar, seramik ve fayans yapıştırıcıları, ısı yalıtım levha yapıştırıcısı ve levha sıvası, dekoratif son kat sıvalar ile duvar sıvalarından oluşur. Mega’nın ürün gamında bu grupların karşılığı Fullback su yalıtımı ürünleri, Megatech Brüt Beton Astarı, MTC serisi seramik yapıştırıcıları, MTA-3333 levha yapıştırıcısı, MTP-3344 levha sıvası, MTD-3355 dekoratif sıvalar ile MTP-7111 ve MTP-7133 sıvalardır.

Makine sıvası mı el sıvası mı tercih edilmeli?

Geniş duvar yüzeylerinde ve sıva makinesi kurulabilen şantiyelerde makine sıvası, küçük alanlarda, onarımlarda ve makinenin ulaşamadığı yerlerde el sıvası daha pratiktir. Mega’nın MTP-7133 makine sıvası tek katta 5–25 mm kalınlıkta püskürtülür; MTP-7111 hazır el sıvası aynı yüzey türlerinde elle uygulanır. İki ürün de 30 kg torbada gelir ve 5,4–6,6 litre suyla hazırlanır.

Islak hacimlerde hangi su yalıtım malzemesi kullanılır?

Banyo, tuvalet ve mutfak gibi ıslak hacimlerde genellikle seramiğin altında kalan çimento esaslı, çift bileşenli bir su yalıtımı kullanılır. Mega’nın ürün gamında bu iş için Fullback Duo tam elastik, Duo UV ve Duo yarı elastik ürünleri bulunur; ürün bilgisinde ıslak hacimler, havuzlar ve su depoları kullanım alanı olarak geçer. Uygulama sırası banyo su yalıtımı rehberimizde adım adım anlatılıyor.

C1TE ile C2TE yapıştırıcı arasındaki fark nedir?

C1TE normal, C2TE ise özellikleri iyileştirilmiş çimento esaslı seramik yapıştırıcısıdır; iki kodda da T kaymanın azaltıldığını, E açık bekletme süresinin uzatıldığını gösterir. Mega föylerinde C1TE sınıfı MTC-2221 için çekme yapışma dayanımı ≥0,5 N/mm², C2TE sınıfı MTC-2232 için ≥1 N/mm² olarak verilir. MTC-2232 föyü bu ürünü büyük ebatlı granit seramik, teras, havuz ve dış cephe için tanımlar.

Toz yapı kimyasalları ne kadar süre saklanabilir?

MegaTech toz ürünleri, teknik föylerine göre uygun koşullarda üretim tarihinden itibaren 12 ay saklanabilir. Torbalar kuru, kapalı ve doğrudan güneş almayan bir yerde, zeminle temas etmeyecek şekilde tutulur. Yapıştırıcılarda üst üste en fazla 8, el ve makine sıvalarında en fazla 6 torba istiflenir. Föyler, uygunsuz depolamanın ve son kullanma tarihinin aşılmasının ürün özelliklerini bozabileceği uyarısını da içerir.

Kaynaklar

• EN 12004-1:2017 Seramik karo yapıştırıcıları, Bölüm 1: gerekler, sınıflandırma ve işaretleme (SIS standart künyesi)
• EN 14891:2017 Seramik karo altında kullanılan sıvı halde uygulanan su geçirmez ürünler (SIS standart künyesi)
• EN 998-1:2016 Kâgir harçları, Bölüm 1: dış ve iç sıva harçları (SIS standart künyesi)
• Mega MTA-3333 ısı yalıtım levha yapıştırıcısı teknik föyü (PDF)
• Mega MTP-7133 makine sıvası teknik föyü (PDF)
• Mega MTC-2221 fayans seramik yapıştırma harcı teknik föyü (PDF)
• Mega MTC-2232 granit seramik yapıştırma harcı teknik föyü (PDF)
• Mega Yalıtım teknik dokümanlar

Bu yazıda andığımız ürünlerin tamamı teknik föyleriyle birlikte Mega yapı kimyasalları sayfasında yer alır. Yüzeyinize ve projenize uygun ürünü seçmek için teknik ekibimize iletişim sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz.