Cam yünü mü taş yünü mü sorusunun tek bir cevabı yoktur; seçim uygulamaya göre yapılır. İkisi de mineral yündür ve ısı yalıtımında aynı ısıl iletkenlik aralığında yer alır. Asıl farklar hammaddede, yoğunlukta ve sıcaklık dayanımındadır: yüksek sıcaklık ve yangından korunma gereken yerlerde genellikle taş yünü, hafifliğin belirleyici olduğu yerlerde cam yünü tercih edilir.
İki malzeme de lif yapılıdır, şilte, levha ya da boru biçiminde üretilir ve binalarda aynı ürün standardına tabidir. Aşağıda iki malzemeyi kamu kurumlarının ve sektör derneğinin yayımladığı genel değerlerle karşılaştırıyoruz; taş yünü tarafında Mega taşyünü levhalarının teknik föylerindeki değerleri de veriyoruz. Malzemeye yeniyseniz taş yünü nedir yazısından başlayabilirsiniz.
Mega Insulation Solutions (Mega Yalıtım), genel müdürlüğü İstanbul Kavacık’ta, fabrikası Elazığ’da bulunan bir Türk yalıtım malzemeleri üreticisidir. Mineral yün ürünleri taşyünü esaslıdır ve föylerdeki nota göre grup şirketi Megataş A.Ş.’nin tesislerinde TS EN 13162+A1 standardına uygun olarak üretilir. Mega cam yünü sunmadığı için yazıdaki cam yünü değerleri bağımsız kaynaklardan alınmıştır.
Cam yünü mü taş yünü mü? Temel fark nedir?
Temel fark hammaddededir: cam yünü kum ve diğer cam hammaddelerinden, taş yünü bazalt gibi volkanik kayaçlardan üretilir. Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi’nin (JRC) cam sektörü referans belgesine göre iki ürün esasen aynı uygulamalarda kullanılır ve başlıca hammadde ile eritme yöntemiyle birbirinden ayrılır.
Aynı belge mineral yün çeşitlerini iki ana grupta toplar: cam yünü ve taş/cüruf yünü. Hammadde farkı yoğunluğa ve sıcaklık dayanımına yansır; Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneği (İZODER) taş yünü için daha yüksek yoğunluk ve kullanım sıcaklığı aralıkları verir. JRC’ye göre yüksek sıcaklık ve yangından korunma uygulamalarında genellikle taş yünü, hafifliğin kritik olduğu yerlerde sıklıkla cam yünü kullanılır.
Cam yünü ve taş yünü neyden, nasıl üretilir?
İki malzeme de hammaddenin eritilip life çevrilmesi ve liflerin bağlayıcıyla şilte ya da levhaya dönüştürülmesiyle üretilir. JRC belgesine göre yolları eritme aşamasında ayrılır.
- Cam yünü: Kum, soda külü, dolomit, kireçtaşı ile bor ve alümina içeren mineraller kullanılır; cam kırığı da yaygın bir hammaddedir. Karışım elektrikli ya da gazlı fırında, İZODER’e göre 1200–1250 °C’de eritilir ve dönen çanaklarda merkezkaç etkisiyle life çekilir.
- Taş yünü: Çoğunlukla bazalt olan kayaç, kireçtaşı ya da dolomitle, bazen de yüksek fırın cürufuyla birlikte eritilir; geleneksel taş yünü üretiminde en yaygın eritme yöntemi kok yakıtlı sıcak hava kupolüdür. İZODER ergitme sıcaklığını 1350–1400 °C olarak verir. Eriyik hızla dönen çarklara düşer ve üflenen havayla life dönüşür.
- Ortak adımlar: Liflere fenolik reçine esaslı bağlayıcı püskürtülür, keçe yaklaşık 250 °C’deki fırında kurutulup bağlayıcı sertleştirilir, ardından ürün soğutulup ölçüsüne göre kesilir. Alüminyum folyo ya da cam tülü kaplamalar üretim hattında eklenebilir.
Standartlarda iki malzeme de MW (mineral yün) kısaltmasıyla anılır; Mega föylerinde malzeme “MW, taşyünü” olarak geçer.
Cam yünü ve taş yünü farkı nedir? 7 kriterlik karşılaştırma
Isıl iletkenlik hesap değerinde iki malzeme aynı aralıktadır; kaynaklardaki belirgin farklar yoğunlukta ve kullanım sıcaklığındadır. Tablo, genel değerleri Mega taşyünü levhalarının föy değerleriyle yan yana verir.
| Kriter | Cam yünü | Taş yünü | Mega taşyünü levhalar (föy) |
|---|---|---|---|
| 1. Hammadde | Kum, soda külü, dolomit, kireçtaşı, cam kırığı | Bazalt ve diyabaz gibi kayaçlar; kireçtaşı ya da dolomit | Taşyünü (MW) |
| 2. Yoğunluk | 14–100 kg/m³ | 30–200 kg/m³ | 40–60 kg/m³ (ara bölme) ile 150 kg/m³ (F150) arası |
| 3. Isıl iletkenlik | 0,035–0,050 W/mK (TS 825 hesap değeri) | 0,035–0,050 W/mK (TS 825 hesap değeri) | λD ≤0,035 ile ≤0,039 W/mK arası |
| 4. Ses yalıtımı | Lifli yapı; duvar, döşeme ve çatıda kullanılır | Lifli yapı; duvar, döşeme ve çatıda kullanılır | Ara bölme levhası bölme duvarda, yüzer döşeme levhası şap altında |
| 5. Yangına tepki sınıfı | Ürüne göre A1 veya A2 | Ürüne göre A1 veya A2 | A1 (TS EN 13501-1) |
| 6. Kullanım sıcaklığı | -50 / +250 °C | -50 / yaklaşık +650–750 °C | En yüksek +750 °C |
| 7. Mekanik dayanım | Kaynakta değer yok; ürün beyanına bakılır | Basma dayanımı 0,5–500 kPa | Basma: mantolama en az 25–55 kPa, teras çatı en az 30–70 kPa |
Kaynak: İZODER ısı yalıtımı bilgi sayfası ve JRC referans belgesi (cam yünü ve taş yünü sütunları), Mega taşyünü levha föyleri (son sütun). Seçimde ürünün kendi beyan değerleri esas alınır; λ kavramı için ısı iletim katsayısı yazısına bakabilirsiniz.
Yangına tepki sınıfı nasıl okunmalı?
İZODER iki malzemeyi de ürününe göre A1 ya da A2 sınıfında gösterir, yani karşılaştırma ürün düzeyinde yapılmalıdır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik A1’i “hiç yanmaz”, A2-s1,d0’ı “zor yanıcı” olarak tanımlar. Mega taşyünü levhalar teknik föylerine göre A1 sınıfındadır (TS EN 13501-1); ayrıntılar taş yünü yanar mı yazısında.
Yüksek sıcaklıkta ve sanayide hangisi kullanılır?
Yüksek sıcaklıkta taş yünü öne çıkar: İZODER’e göre kullanım sıcaklığının üst sınırı cam yününde +250 °C, taş yününde yaklaşık +650–750 °C’dir. Mega taşyünü levhalarının föylerinde en yüksek kullanım sıcaklığı +750 °C’dir; bu bir erime noktası değil, kullanım sınırıdır.
Tesisat yalıtımında kullanılan cam yünü ve taş yünü ürünleri, binalar için olan TS EN 13162 yerine TS EN 14303 kapsamındadır. Mega bu alanda endüstriyel tesis, proses ekipmanı, çelik konstrüksiyon ve hazır paneller için cam tülü kaplı ya da alüminyum folyolu taşyünü sanayi levhası, klima kanalları ve tesisat boruları için klima levhası ve prefabrik boru yalıtımı ürünleri sunar.
Cephe ve terasta mekanik dayanım neden belirleyici?
Çünkü mantolamada levha yapıştırıcıyı, fileyi ve sıvayı taşır; teras çatıda ise üstündeki katmanların ve kullanım yükünün altında kalır. Bu işlerde levhanın föyünde basma ve yüzeye dik çekme dayanımı beyan edilmiş olmalıdır.
JRC’ye göre taş yünü ürünleri, özellikle düşük yoğunluk aralığında cam yünü ürünlerinden belirgin biçimde daha yoğundur; İZODER taş yünü için 0,5–500 kPa basma dayanımı aralığı verir. Mega föylerinde MEGA SW F150 mantolama levhasının basma dayanımı en az 40/45/55 kPa, MEGA SW F120’ninki en az 30 kPa’dır; ikisinde de yüzeye dik çekme dayanımı en az 10 kPa’dır. Diğer tipler taşyünü mantolama levhası sayfasında.
Teras çatı levhaları föylerde basma dayanımıyla adlandırılır: 30, 40, 50, 60 ve 70 kPa. Hepsinde λD ≤0,039 W/mK’dir ve sınıf, çatıya gelecek yüke göre projede seçilir. Katman sırası teras çatı yalıtımı yazısında, tipler teras çatı levhası sayfasında, yoğunluk seçimi taş yünü yoğunluk rehberinde.
Hangi uygulamada cam yünü, hangisinde taş yünü?
Taş yünü mü cam yünü mü sorusunda kararı malzemenin adı değil, uygulamanın istediği özellik verir. Tablo, sık karşılaşılan uygulamalarda belirleyici kriteri ve Mega’nın taşyünü karşılığını özetler.
| Uygulama | Belirleyici kriter | Öne çıkan seçim | Mega ürünü |
|---|---|---|---|
| Sıvalı dış cephe (mantolama) | Basma ve çekme dayanımı; sistem belgesi | Çekme dayanımı beyan edilmiş, yüksek yoğunluklu levha | Taşyünü mantolama levhası (F120, F150) |
| Havalandırmalı giydirme cephe | Yalıtım en az zor yanıcı (yönetmelik) | Sınıfı beyan edilmiş mineral yün | Giydirme cephe levhası (A1) |
| Teras çatı | Basma dayanımı | Basma sınıfı beyan edilmiş levha | Teras çatı levhası (30–70 kPa) |
| Şap altı yüzer döşeme | Basma dayanımı; ses ve titreşim | Basma dayanımı beyan edilmiş levha | Yüzer döşeme levhası (25 kPa) |
| Hafif bölme duvar (alçıpan) | Ses ve ısı yalıtımı; levha yük taşımaz | İki malzeme de kullanılır | Ara bölme levhası (40–60 kg/m³) |
| Tesisat ve sanayi | Yüksek kullanım sıcaklığı | Taş yünü | Sanayi levhası, teknik ürünler |
| Hafifliğin kritik olduğu işler | Düşük ağırlık | Sıklıkla cam yünü (JRC) | Mega’nın mineral yün ürünleri taşyünüdür |
Giydirme cephe koşulu, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in 27. maddesinden gelir. Köpük levhalarla karşılaştırma için taş yünü mü EPS mi, taşyünü levhaların binadaki yerleri için taş yünü kullanım alanları yazılarına bakabilirsiniz.
MegaUsta’dan uygulama notu: Malzemeyi “yün” ya da “mineral yün” gibi genel bir tarifle teslim almayın. Etiketteki ürün adını ve tip kodunu projeyle karşılaştırın; cam yünü mü taş yünü mü olduğunu, yoğunluğunu ve yangına tepki sınıfını föyden doğrulayın. Mantolama levhasının föyünde yüzeye dik çekme dayanımı (TR) yazmalıdır.
Cam yünü ve taş yünü sağlığa zararlı mı?
Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), 2002’de yayımlanan 81. cilt monografisinde yalıtım amaçlı cam yününü, taş yününü ve cüruf yününü, insanlarda kanserojenliği bakımından sınıflandırılamayan Grup 3’e almıştır. E-camı gibi özel amaçlı cam lifleri ve refrakter seramik lifler ise aynı değerlendirmede Grup 2B’dedir; bunlar bina yalıtım yünlerinden ayrı değerlendirilen liflerdir.
Uygulamadaki önlemler iki malzemede aynıdır. Kesim ve montajda toz ve lif oluştuğu için eldiven, uzun kollu iş kıyafeti, koruyucu gözlük ve toz maskesi kullanılır, kesim alanı havalandırılır, artıklar süpürülmek yerine vakumla toplanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Cam yünü mü taş yünü mü daha iyi yalıtır?
Isı yalıtımında iki malzeme arasında belirgin bir fark yoktur: İZODER, TS 825’e göre ısıl iletkenlik hesap değerini ikisi için de 0,035–0,050 W/mK olarak verir. Karşılaştırma ürünün beyan ettiği λD değeri ve kalınlıkla yapılmalıdır; Mega taşyünü levhaların λD beyan değeri tipine göre ≤0,035 ile ≤0,039 W/mK arasındadır. Seçimi çoğu zaman sıcaklık, yangın ve yük koşulları belirler.
Cam yünü ve taş yünü ses yalıtımında farklı mıdır?
İkisi de lifli yapıdadır ve ses yalıtımında aynı amaçla kullanılır; İZODER her ikisini duvar, döşeme ve çatıdaki ses yalıtım malzemeleri arasında sayar. Hafif bölme duvarda sonucu yalnızca yün belirlemez; iki yüzdeki kaplamalar ve ses köprüsü oluşturabilecek birleşim detayları da sonucu etkiler. Mega’nın bu iş için sunduğu ürün 40–60 kg/m³ yoğunluklu ara bölme levhasıdır.
Mantolamada cam yünü kullanılır mı?
Mantolamada belirleyici olan yünün türü değil, levhanın sistem için beyan edilmiş olmasıdır. Levha yapıştırıcıyı, fileyi ve sıvayı taşıdığı için basma ve yüzeye dik çekme dayanımı föyde yazmalıdır. Mineral yün esaslı dış cephe ısı yalıtım sistemleri TS EN 13500 kapsamındadır ve yönetmelik, sistemin akredite bir laboratuvarca bütün olarak sertifikalandırılmasını ister. Mega’nın mantolama levhaları taşyünüdür.
Cam yünü ve taş yünü hangi standarda göre üretilir?
İkisi de mineral yün olduğu için binalarda ısı yalıtımında kullanılan ürünleri, fabrika yapımı mineral yün (MW) ürünleri tanımlayan TS EN 13162 kapsamındadır. Boru, kanal ve tesisat yalıtımında kullanılan cam yünü ve taş yünü ürünleri ise TS EN 14303 kapsamına girer. Mega taşyünü levhalar föylerine göre TS EN 13162+A1 standardına uygun olarak üretilir.
Cam yünü nedir?
Cam yünü, kum, soda külü, dolomit ve kireçtaşı gibi cam hammaddeleriyle cam kırığının eritilip life çevrilmesiyle üretilen bir mineral yün yalıtım malzemesidir. Lifler bağlayıcıyla şilte, levha ya da boru biçimine getirilir. İZODER’e göre 14–100 kg/m³ yoğunlukta üretilir ve kullanım sıcaklığı -50 ile +250 °C arasındadır.
Kaynaklar
- İZODER: Isı yalıtımı, genel bilgi
- İZODER: Ses yalıtımı, genel bilgi
- JRC: Cam üretimi BAT referans belgesi (2013), Bölüm 1.8 ve 2.9: Mineral yün
- IARC Monographs Cilt 81 (2002): Man-made Vitreous Fibres
- EN 13162:2012+A1:2015 mineral yün (MW) ürünler, standart künyesi (EVS)
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Md. 27 ve Ek-2/Ç (mevzuat.gov.tr)
- Mega: MEGA SW F150 mantolama levhası teknik föyü (PDF)
- Mega: Teras çatı levhası 50 kPa teknik föyü (PDF)
- Mega Yalıtım Dokümanlar sayfası
Mineral yün seçerken uygulama yerini, sıcaklığı ve yükü föylerle birlikte değerlendirin. Mega’nın ürünlerini taşyünü levhalar sayfasında inceleyebilir, projenize özel sorular için iletişim sayfasından teknik ekibe ulaşabilirsiniz.
