Yüzer Döşeme Nedir? Yüzer Şap Katmanları, Uygulaması ve Kenar Detayları

Yüzer döşeme, şap ve döşeme kaplamasının taşıyıcı betonarme plağa ve duvarlara doğrudan değmeden, esnek bir yalıtım katmanının üzerine oturtulduğu döşeme sistemidir. Amacı, ayak sesi, eşya düşmesi ve sandalye sürüklenmesi gibi darbe seslerinin alt kata ve yan mekânlara geçişini azaltmaktır. Şap altındaki levha, döşemenin ısı yalıtımına da katkı verir.

Kavram mevzuatta da tanımlıdır. Binaların Gürültüye Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik, yüzer döşemeyi kaplama ve şap gibi tamamlayıcı bileşenlerin döşeme gövdesiyle bağlantısının bir darbe sesi yalıtım katmanıyla kesildiği, yatayda ve düşeyde esnek bir sistem olarak tarif eder. Şap altında sık kullanılan malzemelerden birini tanımak için taş yünü nedir yazısına bakabilirsiniz.

Yüzer döşeme nedir?

Yüzer döşeme, taşıyıcı döşeme ile şap arasına esnek bir yalıtım levhası konarak üst katmanların yapıdan ayrıldığı çok katmanlı bir döşemedir. Şap bu katmanın üzerinde “yüzer”; duvarlara, kolonlara ve tesisat borularına hiçbir noktada sert biçimde bağlanmaz.

Sistemi oluşturan katmanlar üstten alta doğru şöyle sıralanır; kenar bandı ise bu katmanları çevre boyunca duvarlardan ayırır:

Bu katmanlardan birinde süreklilik bozulursa, örneğin şap bir köşede duvara değerse, ses esnek katmanı atlayarak yapıya geçer. Bu yüzden yüzer döşemede sonucu levha kadar işçilik ve detay da belirler.

Yüzer döşeme neden yapılır? Darbe sesi, titreşim ve ısı

Yüzer döşeme öncelikle darbe sesini azaltmak için yapılır. Yönetmelik darbe sesini; iki kütlenin çarpması, kapı çarpması, ayak sesi, eşya çekilmesi ve sürtünmesi gibi doğrudan katı ortamda oluşan ve yapı elemanları üzerinden yayılan ses olarak tanımlar.

Konuşma ya da televizyon sesi gibi hava doğuşlu seslerden farkı, enerjinin doğrudan döşeme plağına verilmesidir. Plak bu titreşimi alttaki tavana ve kendisine bağlı duvarlara iletir, ses de oradan odaya yayılır. İZODER (Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneği), darbe seslerinin önlenmesinin ancak çift katmanlı döşemeyle mümkün olduğunu belirtir: ses yalıtım malzemesi döşemenin üzerine yerleştirilir ve süpürgelik hizasına kadar duvarlarda devam ettirilir. Böylece üzerinde yürünen döşeme duvarlardan ayrılır ve bir tür havuz oluşur.

Yönetmeliğe göre döşemelerin darbe sesine karşı yalıtımı L’nT,w göstergesiyle değerlendirilir. Bu değer, üst kat döşemesinde adım sesini modelleyen standart bir darbe ses kaynağı çalışırken alttaki odada ölçülen ses düzeyini anlatır; ne kadar düşükse alt kata o kadar az ses geçer. Yönetmelik yeni binalarda en az C, esaslı tadilatta ise etkilenen yapı elemanlarında en az D akustik performans sınıfını arar. Döşeme kaplamalarının ve yüzer döşemelerin sağladığı darbe sesi azalması ise EN ISO 717-2 standardındaki tek sayılı değerlerle ifade edilir.

Mega’nın ürün sayfası, taşyünü yüzer döşeme levhasının kullanım alanı olarak zemin kaplamalarını, iki kat beton arasındaki şapın altını, titreşim kaynaklı temelleri ve açık geçişli döşemeleri gösterir; levha bu yerlerde ısı, ses ve titreşim yalıtımı sağlar. Titreşim yapan bir ekipmanı yapıdan esnek bir katmanla ayırmak, makinelerin gövdeye elastik yataklarla bağlandığı denizaltı akustik yalıtımı örneğindeki ilkenin aynısıdır. Isı tarafında ise levha, altında açık geçiş bulunan döşemelere ek bir yalıtım katmanı kazandırır.

Yüzer şap nasıl yapılır? Uygulama sırası

Yüzer şap, taşıyıcı döşeme hazırlandıktan sonra kenar bandı, yalıtım levhası, ayırıcı katman ve şap sırasıyla yapılır; kaplama şap kuruduktan sonra gelir. Şap kalınlığı, donatı ihtiyacı ve kuruma süresi proje ile şap üreticisinin talimatına göre belirlenir.

1. Taşıyıcı döşemeyi hazırlayın. Yüzey temiz, kuru ve düz olmalıdır. Moloz, harç topağı ya da çıkıntı levhayı noktasal olarak ezer ve şapın taşıyıcı döşemeye yaklaştığı bir köprü noktası oluşturur.
2. Tesisatı planlayın. Döşeme üzerinden geçen su ve elektrik boruları, yalıtım levhasını delmeyecek ve şapa sert bağlanmayacak biçimde düzenlenir.
3. Kenar bandını yerleştirin. Duvarların, kolonların, kapı kasalarının ve düşey boruların çevresine esnek kenar bandı konur. Bant, şap ve kaplamanın üst kotunu geçecek yükseklikte olmalıdır.
4. Yalıtım levhalarını serin. Levhalar birbirine sıkıca bitiştirilir; derzlerde ve kenar bandının önünde boşluk bırakılmaz. Mega yüzer döşeme levhası 1200 x 600 mm ebatındadır.
5. Ayırıcı katmanı örtün. Polietilen örtü bindirmeli serilir ve kenarlarda bandın önünden yukarı kıvrılır.
6. Şapı dökün. Şap levhaların üzerinde kesintisiz bir plak olarak dökülür ve hiçbir noktada duvara, kolona ya da boruya değmez.
7. Kaplamayı yapın, bandı sonra kesin. Şap kuruduktan sonra kaplama döşenir. Kenar bandının taşan kısmı kaplama ve derzler bittikten sonra kesilir; süpürgelik duvara sabitlenir, kaplamaya sert bağlanmaz.

Kenar detayları ve ses köprüsü hataları

Yüzer döşemede sorunlar çoğu zaman levhadan değil kenarlardan çıkar. Şapın ya da kaplamanın tek bir noktada duvara, kolona veya boruya sert biçimde değmesi, sesin esnek katmanı atlayıp doğrudan yapıya geçtiği bir ses köprüsü oluşturur.

Yönetmelik de bu noktaya dikkat çeker ve katmanları bağlayan, noktasal ya da doğrusal ses köprüsünü engelleyen ara elemanları akustik performansı beyan edilmesi gereken yapı ürünleri arasında sayar. Sahada en sık görülen hatalar şunlardır:

• Eksik ya da kısa kenar bandı: Bant hiç konmaz veya şap kotunun altında kalır, şap duvara yapışır.
• Sert bağlanan süpürgelik: Süpürgelik hem duvara hem kaplamaya sabitlenir; köprü bu kez kaplama seviyesinde oluşur.
• Açık bırakılan boru geçişleri: Düşey tesisat borularının çevresi bantla sarılmaz, şap boruyu kavrar ve titreşim tesisat üzerinden de yayılır.
• Ayırıcı katmansız şap: Polietilen örtü atlanınca harç levha derzlerine sızar, sertleşir ve şapı taşıyıcı döşemeye bağlar.
• Eşik ve kapı geçişleri: Kapı altında ya da balkon geçişinde şap taşıyıcı döşemeye kadar indirilir ve yüzer katman bu noktada kesintiye uğrar.

MegaUsta’dan uygulama notu: Kenar bandının taşan kısmını kaplama ve derzler bitmeden kesmeyin. Süpürgeliği takarken altında ince bir boşluk bırakın ve bu boşluğu sert harç yerine esnek bir mastikle kapatın; böylece döşeme duvardan ayrı kalır.

Şap altı ses yalıtımı için levha nasıl seçilir?

Şap altındaki levha, yük altında formunu koruyacak kadar dayanıklı, titreşimi sönümleyecek kadar esnek olmalıdır. İZODER, duvar, döşeme ve çatıda ses yalıtımı için kullanılabilecek malzemeler arasında taşyünü, camyünü ve TS EN 13163’e göre T sınıfı özel EPS ürünlerini; döşemede yalnızca darbe sesi için ise polietilen, kauçuk köpüğü ve tekstil atığından üretilen malzemeleri sayar.

Mega, şap altı yalıtım için taşyünü esaslı yüzer döşeme levhası sunar. Mega teknik föyüne göre MEGA SW FF100, FF110 ve FF120 tipleri 100–120 kg/m³ yoğunlukta ve 30 mm kalınlıkta üretilir; diğer değerler ürün sayfasındaki teknik föydedir. Bu uygulamada neden yoğunluktan çok basma dayanımına bakıldığını taş yünü yoğunluk rehberinde anlattık.

Mega Insulation Solutions (Mega Yalıtım), genel müdürlüğü İstanbul Kavacık’ta, fabrikası Elazığ’da bulunan bir Türk yalıtım malzemeleri üreticisidir. Taşyünü levhalarını Mega markasıyla sunar; föylere göre bu levhalar grup şirketi Megataş A.Ş.’nin tesislerinde TS EN 13162+A1’e uygun üretilir.

Yerden ısıtmalı döşemelerde nelere dikkat edilir?

Yerden ısıtmalı döşemede borular şapın içinde kalır; bu yüzden darbe sesi yalıtımı da isteniyorsa yüzer döşemenin kuralları aynen geçerlidir. Şap yine duvarlardan kenar bandıyla ayrılır ve hiçbir noktada taşıyıcı döşemeye bağlanmaz.

PEX boruları şap ya da parke altında sabitlemek için Mega’nın EPS yerden ısıtma levhası kullanılabilir. Aynı döşemede hem darbe sesi levhası hem ısıtma levhası kullanılacaksa katmanların sırası ve toplam kalınlık, ısıtma sistemi ile akustik çözüm birlikte ele alınarak projede belirlenmelidir.

Mevcut dairede üst kat ayak sesi nasıl azaltılır?

Üst kattan gelen ayak sesi en etkili biçimde kaynağında, yani üst kattaki döşemede azaltılır. Darbe sesi plağa doğrudan verildiği için alt katta yapılan işlemler sesin yalnızca bir yolunu keser; yönetmeliğin dolaylı ya da yanal iletim olarak tanımladığı gibi ses, yan duvarlar ve bitişik elemanlar üzerinden de taşınır.

• Üst katta zemin yenileniyorsa: Eski kaplama ve şap sökülerek yukarıdaki sırayla yüzer döşeme kurulur. Döşeme kotu yükseleceği için kapı altları, eşikler ve ıslak hacim girişleri önceden hesaplanır.
• Şap sökülemiyorsa: Kaplamanın altına darbe sesini azaltan esnek bir alt katman konur. Yukarıda sayılan polietilen, kauçuk köpüğü ya da tekstil esaslı alt katmanlar bu iş içindir; kaplama yine duvardan ayrık bırakılır.
• Kısa vadede: Halı, kalın kilim ve mobilya ayaklarına takılan keçeler ayak ve sürüklenme sesini kaynağında azaltır.
• Alt katta: Asma tavan sesin bir kısmını azaltabilir; ancak darbe sesi yan duvarlardan da iletildiği için tek başına beklentiyi karşılamayabilir.

Ses komşu daireyle ortak duvardan geliyorsa sorun döşemede değil duvardadır; bu durum için duvar ses yalıtımı rehberine, bölme duvarlarda taşyünü kullanımı için taş yünü ses yalıtımı yazısına bakabilirsiniz. Sesin yolundan emin değilseniz, işe başlamadan önce bir bina akustiği uzmanına ölçüm yaptırın.

Sıkça Sorulan Sorular

Yüzer döşeme kaç cm olur?

Yüzer döşemenin tek bir standart kalınlığı yoktur; kalınlık, yalıtım levhası, ayırıcı katman, şap ve kaplamanın kalınlıkları toplanarak bulunur. Mega teknik föyüne göre taşyünü yüzer döşeme levhası 30 mm, yani 3 cm kalınlıktadır. Şap kalınlığı proje ve şap üreticisinin talimatına göre belirlenir; mevcut döşemenin üzerine yapılan uygulamada kot bu toplam kadar yükselir.

Yüzer şap nedir?

Yüzer şap, yüzer döşemede esnek yalıtım katmanının üzerine dökülen ve duvarlara, kolonlara ya da borulara hiçbir noktada değmeyen şap katmanıdır. Taşıyıcı döşemeyle arasında yalıtım levhası ve ayırıcı katman, duvarlarla arasında kenar bandı bulunur. Böylece üzerinde oluşan ayak sesi ve titreşim doğrudan yapıya geçmez; şap da yükü yayan ağır katman olarak çalışır.

Üst kattan gelen ayak sesi nasıl azaltılır?

Üst kattan gelen ayak sesi en etkili biçimde kaynağında, yani üst kattaki döşemede azaltılır. Zemin yenileniyorsa yüzer döşeme kurulur; şap sökülemiyorsa kaplamanın altına darbe sesini azaltan esnek bir alt katman konur. Halı ve mobilya ayaklarına keçe kısa vadede yardımcı olur. Alt kattaki asma tavan, ses yan duvarlardan da geçtiği için tek başına yetmeyebilir.

Yüzer döşemede hangi yalıtım malzemesi kullanılır?

Şap altında, yük altında formunu koruyan ve titreşimi sönümleyen esnek levhalar kullanılır. İZODER, döşemede ses yalıtımı için kullanılabilecek malzemeler arasında taşyünü, camyünü ve TS EN 13163’e göre T sınıfı özel EPS ürünlerini sayar. Mega’nın bu uygulama için sunduğu ürün, teknik föyüne göre 100–120 kg/m³ yoğunlukta ve 30 mm kalınlıkta üretilen taşyünü yüzer döşeme levhasıdır.

Yüzer döşeme ısı yalıtımı da sağlar mı?

Evet, şap altındaki levha bir yalıtım katmanı olduğu için döşemeden ısı geçişini de azaltır. Mega teknik föyüne göre 30 mm kalınlıktaki taşyünü yüzer döşeme levhasının ısıl iletkenliği en fazla 0,036 W/mK, ısıl direnci 0,80 m²K/W’tır. Gereken toplam yalıtım kalınlığı ise ısı yalıtım projesindeki hesapla belirlenir.

Kaynaklar

• Binaların Gürültüye Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete, 31 Mayıs 2017, Sayı 30082 (Madde 4, 6, 10 ve 11)
• İZODER: Ses yalıtımı, genel bilgi
• EN ISO 717-2:2020, darbe sesi yalıtımının derecelendirilmesi (SIS standart künyesi)
• Mega teknik föyü: Yüzer Döşeme Levhası, MEGA SW FF100/110/120 (PDF)
• Mega Yalıtım Dokümanlar sayfası

Şap altına uygun levhayı ve teknik föyleri taşyünü levhalar sayfasında inceleyebilir, projenize özel sorular için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.