Kaba inşaatta yalıtım, binanın her bölümündeki yalıtım katmanının o bölüm kapanmadan, kendi yapım aşamasında uygulanmasıdır. Doğru sıra şöyledir: temel ve bodrum perdesi, döşemeler, duvar örümü ve lentolar, kolon ve kiriş yüzeyleri, çatı ve teras, en son dış cephe ve sıva. Her katmanın tipi ve kalınlığı ısı yalıtım projesinde belirlenir.
Yeni bina yalıtımında asıl risk, atlanan bir aşamanın sonradan telafi edilememesidir. Dolgu toprağı serilmiş bir perdenin dış yüzüne kazı yapmadan, betonu dökülmüş bir döşemenin içine de kırmadan ulaşılamaz. Bu rehber müteahhitler ve evini yaptıranlar için yazıldı; malzeme türlerinin genel özellikleri için ısı yalıtımı nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Yalıtım inşaatın hangi aşamasında yapılır?
Yalıtım tek bir aşamada yapılmaz; kaba inşaat boyunca, her yapı elemanı kapanmadan hemen önce uygulanır. İnşaatta yalıtım sırası, betonarme ve duvar işlerinin sırasını izler:
- Temel ve bodrum perdesi: Temel ve perde duvar yalıtımı, dolgu toprağı geri serilmeden önce yapılır.
- Döşemeler: Nervürlü döşemelerde dolgu blokları beton dökülmeden kalıba yerleştirilir; ayrıntısı asmolen nedir yazısında.
- Duvar örümü ve açıklıklar: Yalıtım katmanlı bloklar ve lentolar duvarla birlikte yerine konur; bkz. MegaBlock nedir ve lento nedir.
- Kolon, kiriş ve hatıllar: Dış yüzdeki betonarme elemanlar, seçilen duvar sistemine göre duvar örümüyle birlikte ya da dış cephe aşamasında yalıtılır.
- Çatı ve teras: Isı yalıtımı çatı kaplamasından önce yapılır; teras çatı yalıtımı ise su yalıtımıyla birlikte, koruma katmanından önce uygulanır.
- Dış cephe ve sıva: Mantolama ya da sıva kabuğun son katmanıdır; alttaki bütün detaylar tamamlanmadan başlanmaz.
Yalıtım neden kaba inşaatta planlanmalı?
Çünkü kaba inşaatta atlanan yalıtımın bir kısmı, bina bittikten sonra ya hiç yapılamaz ya da ancak kazı ve sökümle yapılabilir. Bodrum perdesinin dış yüzü toprağın altında, döşemedeki dolgu blokları betonun içinde kalır.
İkinci neden mevzuattır. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği, bina kabuğunu oluşturan duvar, döşeme, balkon, konsol, taban, tavan, çatı ve pencere-duvar birleşimlerinin ısı köprüsü oluşmayacak şekilde yalıtılmasını ister. Dış yüzeylerdeki kolon, kiriş, hatıl ve perde duvar gibi betonarme elemanların yalıtılması da aynı maddede yer alır. Bu detaylar şantiyede doğaçlama değil, projede çözülür.
Aynı yönetmeliğe göre ısı yalıtım projesi, TS 825 standardındaki hesap yöntemiyle yetkili makina mühendisince hazırlanır ve yapı ruhsatı aşamasında tesisat projesiyle birlikte istenir. Yalıtım katmanları kapanmadan önce fotoğraflanıp şantiye kayıtlarına geçirilirse, yapı denetimi sürecinde ve sonrasında neyin nasıl uygulandığı da belgelenmiş olur.
Temel ve bodrum perdesinde yalıtım ne zaman yapılır?
Temel ve bodrum perdesinin yalıtımı, perde betonu döküldükten ve kalıp alındıktan sonra, dolgu toprağı geri serilmeden önce yapılır.
Toprakla temas eden yüzeylerde önce su yalıtımı, ardından onu koruyan ısı yalıtım levhaları gelir. Mega XPS düz levha (ekstrüde polistiren) için ürün sayfası, toprak altı perde duvarları ve toprakla temas eden temel yalıtımını kullanım alanları arasında sayar. Teknik föylere göre levhaların tamamen daldırmayla uzun süreli su emmesi en fazla %0,7, basma dayanımı ise tipe göre 150 ile 300 kPa arasındadır (MEGA XPS T1500–T3000).
Su yalıtımı tarafında Mega’nın Fullback su yalıtım malzemesi ailesindeki çimento ve akrilik esaslı, çift bileşenli Fullback Duo ürünleri temel, perde ve istinat duvarları için de tanımlanmıştır. Katman sırasını, kalınlığı ve uygulama adımlarını temel ve perde duvar yalıtımı rehberinde ayrıntılı olarak anlattık.
Döşemelerde yalıtım hangi aşamada düşünülür?
Döşemedeki yalıtım kararları beton dökülmeden önce verilir. Nervürlü (asmolenli) döşemelerde dolgu blokları kalıba dizilip donatı yerleştirildikten sonra beton dökülür; bu noktadan sonra blokların yerini ya da cinsini değiştirmek mümkün değildir.
Mega EPS asmolen blok, genleştirilmiş polistirenden (EPS) üretilen hafif bir dolgu elemanıdır. Ürün sayfasına göre 4000 x 1000 x 1000 mm boyutundaki bloklardan istenen kalınlıkta kesilir; teknik föyünde %10 deformasyondaki basma gerilmesi CS(10) en az 30 kPa, eğilme dayanımı en az 50 kPa olarak verilir.
Isı kaybeden döşemeler ise ayrıca ele alınır: toprağa oturan taban döşemesi, açık geçit ya da pilotiler üzerindeki döşemeler, balkon ve konsollar, ısıtılmayan çatı arasına bakan son kat tavanı. Bu yüzeylerdeki yalıtımın yeri ve kalınlığı ısı yalıtım projesinde hesaplanır. XPS düz levha da döşeme ve parke altı uygulamaları için tanımlanmıştır.
Duvar örümü ve açıklıklar: blok ve lento seçimi
Duvar malzemesi, yalıtımın duvarın içinde mi dışında mı çözüleceğini belirler. Bu karar duvar örülmeye başlamadan verilmelidir; kolon-kiriş detayı, lento tipi ve dış cephe sistemi de buna göre şekillenir.
Gövdesinde yalıtım katmanı bulunan bloklar seçeneklerden biridir. Mega markasıyla sunulan ısı yalıtım bloğu MegaBlock Thermal, TSE Ulusal Teknik Onay (UTO) belgelerine göre pomza, çimento ve taşyününden oluşur: iç kısmı taşyünü, dış yüzü pomza ve çimentodur. 145, 195, 245 ve 295 mm genişlikte serileri vardır. Teknik föye göre 195/90SW serisiyle örülen duvarın U değeri sıvasız 0,35, içten 3 cm alçı ve dıştan 3 cm termal sıvayla 0,28 W/m²K’dir.
UTO belgelerindeki duvar ısıl iletkenlik hesap değerleri, ısı yalıtım projesinde TS 825 tablo değeri yerine kullanılır. Blok serilerini ve uygulama ayrıntılarını MegaBlock nedir yazımızda ele aldık.
Kapı ve pencere açıklıklarının üstü lentoyla geçilir. Yerinde dökülen betonarme lento, dış duvarda kolon ve kiriş gibi yalıtılması gereken bir betonarme yüzey bırakır. Hafif lento MegaLento SW ise performans beyanına göre kompozit bir kâgir lentodur: kuru birim hacim kütlesi en fazla 400 kg/m³, yük taşıma kapasitesi en az 3,76 kN/m’dir ve her uçta en az 150 mm oturma payı ister. Lentonun görevi ve çeşitleri için lento nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Kolon ve kirişlerdeki betonarme yüzeyler neden ayrıca yalıtılır?
Dış duvarda kalan kolon, kiriş ve hatıllar duvarla aynı yalıtım düzeyine getirilmezse kabukta ısının daha kolay geçtiği bölgeler oluşur. Bu bölgelere ısı köprüsü denir; Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği de dış yüzeylerdeki bütün betonarme elemanların yalıtılmasını ayrıca şart koşar.
EN ISO 10211 standardı ısı köprüsü hesaplarını iki amaçla tanımlar: binanın toplam ısı kaybına katkıyı bulmak ve iç yüzeyde oluşabilecek en düşük sıcaklığı, dolayısıyla yüzey yoğuşması riskini değerlendirmek. Yalıtılmamış kolon ve kiriş hizasında iç yüzey daha soğuk kalır ve yüzey yoğuşması riski artar.
Uygulama yöntemi duvar sistemine göre değişir:
- Dış cephesi mantolanacak binalarda: Kolon ve kirişler, duvarlarla birlikte aynı levhalarla dışarıdan kaplanır. Yalıtım dış cephe aşamasında yapılır, ancak detaylar kaba inşaatta düşünülür.
- MegaBlock duvarlarda: MegaBlock ürün kataloğuna göre duvar, betonarme yüzün dışına en az 6 cm taşırılarak örülür ve kolon-kiriş yüzleri MegaBlock BC plakalarıyla kapatılır. BC, üzeri akrilik sıva kaplı, 150 kg/m³ yoğunlukta taşyünü plakadır; 30 x 60 x 5 cm ve 40 x 50 x 5 cm ölçülerinde sunulur ve betonarme yüze en az 5 mm’lik taraklı malayla sürülen yapıştırıcıyla yapıştırılır.
- Levhayla çözülen detaylarda: Mega kanallı XPS levhanın ürün sayfası, kolon ve kirişlerde ısı yalıtımı amaçlı yapıştırmalı kullanımı da sayar.
MegaUsta’dan uygulama notu: Kalıptan yeni çıkmış kolon ve kiriş yüzleri pürüzsüzdür ve üzerinde kalıp yağı kalabilir. Yapıştırma ya da sıvadan önce yüzeyi kalıp yağı, toz ve aderansı azaltan maddelerden arındırın; brüt beton gibi pürüzsüz yüzeyleri uygulamadan bir gün önce brüt beton astarı ile pürüzlendirin.
Çatı, teras ve sıva aşamasında sıra nasıl ilerler?
Çatıda ısı yalıtımı, su yalıtımı ve kaplamayla birlikte tek bir katman sistemi olarak uygulanır. Dış cephede ise sıva ya da mantolama kaba inşaatın son katmanıdır.
Teras çatılarda iki düzen kullanılır. Sıcak terasta ısı yalıtımı su yalıtımının altında kalır; bu düzende Mega’nın taşyünü esaslı teras çatı levhası kullanılabilir; teknik föylerine göre levha 30, 40, 50, 60 ve 70 kPa basma dayanımlı tiplerde sunulur, λD değeri en fazla 0,039 W/mK’dir. Ters terasta levha su yalıtımının üstüne serildiği için su emmesi düşük XPS düz levha tercih edilir. İki sistemin katman sırası teras çatı yalıtımı rehberinde.
Ürün sayfalarına göre eğimli çatılarda teras çatı levhası metal ve ahşap çatılarda, XPS düz levha ise çatı altı döşemesinde ve mertek altında kullanılabilir.
Duvarlar ve tesisat kanalları tamamlandıktan sonra sıvaya geçilir; sıva, kaba inşaattan ince işlere geçişin ilk adımıdır. Mega çimento esaslı makine sıvası MTP-7133, teknik föyüne göre tuğla, gazbeton, beton, brüt beton, bims ve briket duvarlarla tavanlarda, iç ve dış mekânda kullanılır. Tek katta 5–25 mm kalınlıkta uygulanır ve kaba ile ince sıva işlevini tek üründe toplar. Elle yapılacak işler için aynı yüzeylere uygun hazır el sıva harcı MTP-7111 vardır.
Dış cephe mantolanacaksa levhalar temiz ve sağlam bir yüzeye yapıştırılır; sistemin bileşenleri ve uygulama sırası mantolama yazımızda.
Kaba inşaatta yalıtım malzemeleri: aşama aşama özet tablo
Aşağıdaki tablo, kaba inşaat malzemeleri listesi hazırlanırken yalıtım kalemlerinin hangi aşamada sahada olması gerektiğini özetler.
| Aşama | Yalıtımın amacı | Mega ürünü | İlgili rehber |
|---|---|---|---|
| Temel ve bodrum perdesi | Toprakla temas eden yüzeyi sudan ve ısı kaybından korumak | XPS düz levha; Fullback Duo | temel ve perde duvar yalıtımı |
| Döşeme | Nervürlü döşemede hafif dolgu; ısı kaybeden döşemede yalıtım katmanı | EPS asmolen blok; XPS düz levha | asmolen nedir |
| Duvar örümü | Yalıtımı duvar gövdesinde sağlamak | MegaBlock Thermal (ısı yalıtım bloğu) | MegaBlock nedir |
| Kapı ve pencere açıklıkları | Açıklığı hafif, kompozit bir lentoyla geçmek | MegaLento SW | lento nedir |
| Kolon, kiriş, hatıl | Betonarme yüzeylerde ısı köprüsünü önlemek | MegaBlock BC; XPS pürüzlü kanallı levha | ısı köprüsü |
| Çatı ve teras | Çatıdan ısı kaybını ve kazancını azaltmak | Teras çatı levhası (sıcak teras); XPS düz levha (ters teras) | teras çatı yalıtımı |
| Dış cephe ve sıva | Kabuğu kesintisiz tamamlamak, yüzeyi hazırlamak | Mantolama levhaları ve levha yapıştırıcısı; makine sıvası | mantolama |
Kaynak: Mega ürün sayfaları ve teknik föyleri, MegaLento SW performans beyanı, MegaBlock ürün kataloğu.
Mega Yalıtım (Mega Insulation Solutions), genel müdürlüğü İstanbul Kavacık’ta, fabrikası Elazığ’da bulunan bir Türk yalıtım malzemeleri üreticisidir. Taşyünü, XPS ve EPS ısı yalıtım levhalarının yanı sıra MegaBlock, MegaLento, DesiWool, MegaTech yapı kimyasalları ve Fullback su yalıtımı ürünlerini Mega markasıyla sunar; tablodaki her aşama için bu gruplardan bir karşılık bulunur.
Şantiyede depolama ve koruma kuralları
Yalıtım malzemesi şantiyede uygulama gününe kadar sudan, güneşten ve darbeden korunmalıdır. Mega ürün sayfaları her malzeme grubu için ayrı kurallar verir:
- Taşyünü levhalar: Mümkünse kapalı alanda, sudan korunan, az eğimli bir zeminde düz ahşap takozlar üzerinde istiflenir; paletler üst üste konmaz. Açıkta kalacaksa üstü, hava akımını kesmeyecek ve su biriktirmeyecek biçimde naylon ya da brandayla örtülür; levhalar güneşten de korunur.
- XPS levhalar: Uzun süre güneş ışığında kalırsa yüzeyinde ve boyutlarında bozulma görülebilir. Teknik föyler, dışarıda bekletilen levhaların üzerine ultraviyole ışınlarını engelleyen bir örtü konmasını ister. Levhalar yatay istiflenir, çünkü dikey istifte lamba kenarları doğrusallığını kaybedebilir; solventli malzemelerle birlikte kullanılmaz.
- EPS asmolen bloklar: Taşyününe benzer biçimde, sudan korunan bir alanda aynı hizadaki ahşap takozlar üzerinde tutulur; paketler üst üste konmaz ve güneşten korunur.
- Toz yapı kimyasalları: Sıva ve yapıştırıcı torbaları güneşten uzak, kuru ve kapalı bir alanda, zeminle temas etmeyecek şekilde saklanır. Makine sıvası torbaları üst üste en fazla 6 adet istiflenir; uygun koşullarda raf ömrü üretimden itibaren 12 aydır.
Sıkça Sorulan Sorular
Gazbeton, tuğla veya bims duvara ayrıca ısı yalıtımı gerekir mi?
Gerekip gerekmediğine ısı yalıtım projesindeki hesap karar verir. Gazbeton, tuğla ve bims birer duvar malzemesidir; projede duvarın U değeri TS 825’teki değerlerle karşılaştırılır ve binanın yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacının standarttaki sınırı aşmadığı gösterilir. Yetmezse ek yalıtım planlanır. Duvar hesabı tutsa bile kolon ve kirişler yalıtılmazsa ısı köprüsü oluşur. Taşyünü katmanlı blok seçeneği için MegaBlock nedir yazısına bakabilirsiniz.
Kolon-kiriş yalıtımı kaba inşaatın hangi aşamasında yapılır?
Kolon-kiriş yalıtımı, seçilen duvar sistemine göre ya duvar örümüyle birlikte ya da dış cephe aşamasında yapılır. Mantolanacak binada kolon ve kirişler cephe levhalarıyla birlikte kaplanır. MegaBlock duvarda ise duvar betonarme yüzün dışına en az 6 cm taşırılarak örülür ve kolon-kiriş yüzleri MegaBlock BC plakalarıyla kapatılır. İki yöntemde de amaç ısı köprüsü oluşmasını önlemektir.
Yeni binada ısı yalıtım projesi gerekli mi?
Evet. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği’ne göre ısı yalıtım projesi, TS 825 hesap yöntemiyle yetkili makina mühendisince hazırlanır ve yapı ruhsatı aşamasında tesisat projesiyle birlikte istenir. Proje; ısı kayıp ve kazançlarını, yapı kabuğundaki malzemeleri ve U değerlerini gösterir, yoğuşma kontrolünü de kapsar. Yıkılıp yeniden yapılan binalardaki süreç için kentsel dönüşümde yalıtım yazımıza bakabilirsiniz.
Duvar örerken yalıtım yapılabilir mi?
Evet, yalıtımı duvarın içinde çözen sistemlerle yapılabilir. Gövdesinde taşyünü katmanı bulunan MegaBlock Thermal gibi bloklarda yalıtım, duvar örümüyle aynı anda yerine gelir. Çift cidarlı sandviç duvarlarda ise iki duvar arasına levha yerleştirilir; Mega XPS düz levhanın kullanım alanları arasında sandviç duvarlar da sayılır. Hangi yöntemin yeterli olduğunu ısı yalıtım projesi gösterir.
Kaba inşaatta yalıtım malzemeleri nasıl depolanır?
Kuru, düz ve mümkünse kapalı bir alanda, zeminle teması kesilerek depolanır. Taşyünü levhalar ve EPS asmolen bloklar ahşap takozlar üzerinde tutulur, paketler üst üste konmaz; açıkta kalırsa su biriktirmeyen bir naylon ya da brandayla örtülür. XPS levhalar güneşten korunur ve yatay istiflenir. Sıva torbaları kuru, kapalı alanda saklanır; makine sıvasında üst üste en fazla 6 torba istiflenir.
Kaynaklar
- Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği (RG 05.12.2008, 27075), Resmî Gazete
- EN ISO 10211:2017, Yapılarda ısı köprüleri (EVS künyesi)
- MEGA XPS T3000 teknik föyü (PDF)
- Mega EPS asmolen teknik föyü (PDF)
- MegaLento SW teknik bilgi föyü (PDF)
- MegaBlock Thermal 195/90SW teknik föyü (görsel)
- MEGATECH MTP-7133 çimento esaslı makine sıvası teknik föyü (PDF)
- Mega Yalıtım Kataloglar sayfası (MegaBlock ürün kataloğu)
- Mega Yalıtım Dokümanlar sayfası
Duvar sistemini seçerken MegaBlock serilerini inceleyebilir, projenizin aşamalarına göre malzeme listesi için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
