Kısaca: Su yalıtımı, yapıya gelen suyun bir düzlemden diğerine geçişini engellemek veya suyu yönlendirmek için alınan önlemlerin bütünüdür. Temelde, çatıda, balkonda ve ıslak hacimlerde uygulanır. Üç ana yöntem vardır: sürme esaslı malzemeler, su yalıtım örtüleri ve yapısal yalıtım. Seçimi suyun basıncı, yüzey ve üstüne gelecek kaplama belirler.
Bu rehber su yalıtımının ne işe yaradığını, çeşitlerini ve hangi alanda hangi malzemenin seçildiğini anlatıyor. Uygulama ayrıntılarına çimento esaslı su yalıtımı ve balkon ve teras su yalıtımı rehberlerimizden ulaşabilirsiniz.
Su yalıtımı nedir, ne işe yarar?
Su yalıtımı, yağmur suyunu, zemin suyunu ve kullanım suyunu yapı elemanlarından uzak tutan veya yapıdan uzaklaştıran önlemler sistemidir. Su izolasyonu da aynı işi anlatan yaygın bir addır. Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği bu işi kurala bağlar ve gerekçesini de yazar: suya veya neme maruz kalan yapı elemanlarında korozyon, dayanıklılık ve dayanım kaybı oluşur; bu kayıplar sağlık ve kullanım açısından da risk yaratır.
Su yalıtımı ısı yalıtımının yerini tutmaz. Biri suyun geçişini, diğeri ısı geçişini sınırlar. Yönetmelik, yaşam alanlarının üzerindeki teras ve eğimli çatılarda bu iki yalıtımın uyumlu detaylarla, bir bütün olarak tasarlanıp uygulanmasını ister. Eğimli çatıdaki katman düzenini çatı yalıtımı nasıl yapılır rehberimizde anlattık.
Mega Insulation Solutions (Mega Yalıtım), su yalıtımı ürünlerini Fullback adıyla sunar: tek bileşenli, akrilik esaslı likit ürünler ile çimento ve akrilik esaslı, çift bileşenli Fullback Duo.
Su yalıtımı yapının neresinde gerekir?
Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği’ne göre su yalıtımı; yeni binaların toprakla temas eden temel, döşeme ve bodrum duvarlarında, çatılarında, balkonlarında ve ıslak hacimlerinde yapılır. Mevcut binalarda su yalıtımı gerektiren bir tadilat yapılıyorsa aynı esaslara uyulur. Konut binasının içinde veya bitişiğinde yalnız o konut için yapılan su deposu ve havuzlar da kapsamdadır; özel olarak su tutmak için yapılan depolar ve müstakil havuzlar kapsam dışıdır.
Tasarımın ilk sorusu suyun yapıya nasıl etki ettiğidir. Yönetmelik iki etki tipi tanımlar:
- Basınçsız su etkisi: Yeraltı suyu hidrostatik basınç oluşturmadan serbestçe akıp uzaklaşır. Eğimli çatı, teras ve balkonlardaki önlemler de basınçsız su etkisine göre tasarlanır; konut banyo ve mutfaklarında yoğun olmayan basınçsız etki esas alınır.
- Basınçlı su etkisi: Yeraltı suyu sürekli ya da geçici olarak hidrostatik basınç oluşturur. Temel veya perdesi yeraltı su seviyesinin altında kalan binalarda, zeminin geçirgenliğine bakılmaksızın bu etkiye karşı önlem alınır. Yapı yüksekliği 51,50 m’yi aşan veya kapalı kullanma alanı 10.000 m²’den fazla olan bodrumlu binalarda da her koşulda basınçlı suya karşı yalıtım yapılır.
Temelde hangi etkinin geçerli olduğunu zemin ve temel etüt raporundaki geçirgenlik ve yeraltı su seviyesi bilgileri belirler. Yeraltı su seviyesinin üstünde, drenajsız az geçirgen zeminde su geçici olarak birikip basınç oluşturuyorsa Yönetmelik yine basınçlı su etkisine göre tasarım ister.
Su yalıtımı çeşitleri nelerdir?
Su yalıtımı yöntemleri üç grupta toplanır: yüzeye sürülen malzemeler, hazır örtüler ve betonun kendisinin geçirimsiz yapıldığı yapısal yalıtım. Derz ve geçişlerde kullanılan bant, conta ve mastikler de bu sistemleri tamamlar.
| Yöntem | Nasıl uygulanır? | Malzeme esası | Yönetmelikte anılan ürün standardı |
|---|---|---|---|
| Sürme esaslı malzeme | Mala, rulo veya fırçayla sürülür ya da özel makinayla püskürtülür | Çimento, akrilik dispersiyon, bitüm, reaksiyon reçinesi ve benzerleri | TS EN 14891, TS EN 15814, TS EN 1504-2 |
| Su yalıtım örtüsü | Hazır örtü veya levha olarak serilir | Bitüm veya plastik/kauçuk | TS EN 13707, TS EN 13969, TS EN 13956, TS EN 13967 |
| Yapısal yalıtım | Beton geçirimsiz tasarlanır, derzler ayrıca korunur | Beton ve uygun katkılar | TS EN 206, TS EN 934-2 |
Kaynak: Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği, Madde 4 ve 11 ile Ek-1 standart listesi.
Her yöntem her yerde kullanılamaz. Yönetmelik, basınçlı suya maruz yatay yüzeylerde yüzeysel yalıtımın örtü tipi malzemeyle yapılmasını esas alır. Betonarme eleman 18 cm’den inceyse yapısal geçirimsizlik yöntemi tek başına uygulanamaz. Birden fazla malzeme ise yalnız birbiriyle uyumluysa birlikte kullanılabilir.
Çimento esaslı, likit ve membran su yalıtım malzemeleri arasındaki fark nedir?
Temel fark malzemenin nasıl hazırlandığı ve yüzeye nasıl geldiğidir: çift bileşenli çimento esaslı ürün toz ve sıvı bileşenin karıştırılmasıyla hazırlanır, akrilik likit ikinci bir bileşen gerektirmez, örtü ise hazır levha olarak serilir. Şantiyede “membran” çoğu zaman hazır örtüyü, “likit membran” ise sürülerek oluşturulan katmanı anlatır.
| Özellik | Çimento esaslı, çift bileşenli | Akrilik likit, tek bileşenli | Su yalıtım örtüsü (membran) |
|---|---|---|---|
| Hazırlık | Toz ve sıvı bileşen karıştırılır | İkinci bir bileşenle karıştırılmaz | Hazır gelir |
| Yönetmelikte adıyla anıldığı yerler | Islak hacim, depo ve havuzun iç yüzü | Konut ıslak hacmi; toplu duşta yalnız duvar | Islak hacim, depo ve havuz; basınçlı suya maruz yatay yüzey; hafif metal çatılar gibi hareketin yoğun olduğu detay |
| Mega ürünü | Fullback Duo tam elastik, Duo UV, Duo yarı elastik | Fullback Akrilik, Fullback Akrilik UV | Fullback ailesinde yok |
| Mega ambalajı | 20 kg toz + 10 kg sıvı; yarı elastikte 20 kg toz + 5 kg sıvı | 20 kg kova | Fullback ailesinde yok |
Kaynak: Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği, Madde 4, 11, 17, 23 ve 26; Mega Fullback ürün sayfaları. Temel ve perde duvarda Yönetmelik türü ayırmadan “örtü veya sürme esaslı” yalıtımdan söz eder.
Akrilik likit ürünlerin kullanım yerlerini ve bazı etiketlerde görülen “elastomerik” ifadesinin ne anlattığını elastomerik su yalıtımı yazımızda ele aldık.
Hangi alanda hangi su yalıtımı kullanılır?
Seçim, alanın maruz kaldığı suya göre yapılır. Aşağıdaki tablo her alan için Yönetmelikteki su etkisini ve malzeme türünü, son sütunda da Mega ürün sayfalarındaki karşılığı gösterir.
| Alan | Su etkisi | Malzeme türü | Mega ürünü (ürün sayfasına göre) |
|---|---|---|---|
| Temel, perde ve bodrum duvarı | Zemin etüdüne göre basınçsız veya basınçlı | Örtü veya sürme esaslı yalıtım ve/veya yapısal yalıtım; basınçlı suda yatay yüzeyde örtü esas | Fullback Duo (sayfası temel, perde ve istinat duvarını sayar). Basınçlı suya maruz yatay yüzeyde esas yalıtım olarak planlanmaz: Yönetmelik örtüyü esas alır, Fullback ailesinde örtü yok. |
| Eğimli çatı | Basınçsız | Dış iklim koşullarına dayanıklı; en dış katmansa güneş ışınlarına dayanıklı veya kaplanmış | Fullback Akrilik; güneşe açık kalacaksa Fullback Akrilik UV. Kiremit altı örtü değildir; sayfa kiremidi saymaz. Hafif metal çatıda Yönetmelik örtü ister, Fullback ailesinde örtü yok. |
| Teras | Basınçsız | Eğimli çatıdaki koşullar; ısı yalıtımıyla birlikte tasarım | Fullback Akrilik ve Akrilik UV; küçük ölçekli terasta Fullback Duo |
| Balkon | Basınçsız | Sıcaklık, rüzgâr, yağış ve güneş etkilerine göre seçilir | Fullback Duo |
| Konut banyosu ve mutfağı | Yoğun olmayan basınçsız | Akrilik, çimento ve polimer katkılı, reaksiyon reçineli ya da uygun örtü | Fullback Duo |
| Toplu duş gibi yoğun kullanım | Yoğun basınçsız | Duvarda akrilik, çimento ve polimer katkılı veya reaksiyon reçineli; zeminde akrilik kullanılmaz. Endüstriyel mutfak ve çamaşırhanede kimyasal dayanımı yüksek reaksiyon reçineli ürün veya uygun örtü | Fullback Duo; endüstriyel mutfak ve çamaşırhane bu satırın dışındadır, Fullback ailesinde reaksiyon reçineli ürün veya örtü yok |
| Havuz ve su deposu | Dolu ve boş hâl arasında basınç farkı; yapısal geçirimsizlik her durumda aranır | İç yüzde çimento ve polimer katkılı, reaksiyon reçineli ya da plastik/kauçuk örtü | Fullback Duo. İçme suyu deposu için sayfada uygunluk beyanı yok; bu kullanımı varsaymayın. |
| Dış cephe; çatlak, saçak, baca dibi | Yönetmelikte ayrı başlık yok | Yönetmelikte ayrı başlık yok | Fullback Akrilik, Fullback Akrilik UV |
Kaynak: Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği, Madde 9, 11, 14, 15, 17, 19, 23, 24 ve 26; Mega Fullback ürün sayfaları. Tablo genel yönlendirmedir, proje kararının yerini tutmaz.
Ürün sütunu, ürün sayfalarındaki kullanım listesini gösterir; bu liste Yönetmelik koşulunun karşılandığını tek başına göstermez. Üç sınır özellikle önemlidir: basınçlı suya maruz yatay yüzeyde Yönetmelik örtü tipi malzemeyi esas alır; hafif metal çatılar gibi çatı hareketlerinin yoğun olduğu detaylarda taşıyıcılı sentetik örtü veya elastomerik polimer bitümlü örtü ister; içme ve kullanma suyuyla temas eden malzemelerin suyun niteliğini bozmamasını, solvent içermemesini ve bitüm esaslı olmamasını ister. Fullback ailesinde örtü yoktur, sayfalarda içme suyuna uygunluk beyanı da bulunmaz. Bu durumlarda ürünü proje müellifiyle belirleyin.
Banyo, balkon ve temelde su yalıtımı nasıl farklılaşır?
Fark, suyun geldiği yönde ve yalıtımın üstüne gelen katmandadır. Her alanın ayrıntılı rehberi ayrı yazılarda yer alır:
- Banyo: Yalıtım seramiğin altında kalır ve çevre duvarlarda kesintisiz devam eder. Uygulama sırası banyo su yalıtımı rehberimizde.
- Balkon ve teras: Eğim, gider ve kapı eşiği belirleyicidir; kaplanmayan yüzeyde güneş de hesaba katılır. Malzeme seçimi balkon su yalıtımı rehberimizde.
- Temel ve perde: Toprak ve yeraltı suyu belirleyicidir; su yalıtımı XPS (ekstrüde polistiren) gibi koruyucu levhalarla birlikte planlanır. Katman sırası temel ve perde duvar yalıtımı yazımızda.
Su yalıtımı nasıl yapılır?
Su yalıtımı, su etkisi belirlendikten sonra yüzey hazırlığı, detaylar, ana katman ve koruma sırasıyla yapılır. Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği’nin genel esaslarına göre adımlar şöyledir:
- Su etkisini ve tahliyeyi belirleyin: Temelde zemin etüt raporu, çatı ve balkonda eğim, yağış ve tahliye, ıslak hacimde kullanım yoğunluğu dikkate alınır.
- Yüzeyi hazırlayın: Toz, gevşek dolgu, boya ve kalıp yağı gibi kalıntılar temizlenir; delik, boşluk ve yapısal olmayan çatlaklar tamir harcıyla kapatılır. Tutunmayı engelleyen yüzey mümkünse mekanik olarak pürüzlendirilir, değilse malzemeye uygun astar uygulanır.
- Malzemeyi hazırlayın: Ürün üreticinin talimatına göre hazırlanır. Aynı detayda birbiriyle uyumlu sistem bileşenleri kullanılır.
- Detayları çözün: Dilatasyon, tesisat geçişi, zemin-duvar ve duvar-duvar birleşimlerinde bant, manşet ve mastik gibi tamamlayıcı ürünlerle ek önlem alınır. Terasta yalıtım parapet, baca ve havalandırma çıkışlarında yatay üst kottan en az 30 cm yukarı devam ettirilir.
- Ana katmanı uygulayın: Sürme esaslı malzeme yüzeyde eşit kalınlıkta ve homojen bir katman oluşturacak şekilde sürülür. Kat sayısı, kalınlık ve sarfiyat için üreticinin bilgisi esas alınır.
- Yalıtımı koruyun: Temelde toprak dolgu ve sonraki imalatların darbesine karşı koruma duvarı, ısı yalıtım levhası veya drenaj levhası gibi önlemler alınır. Islak hacimde yalıtım seramik gibi bir kaplamayla tamamlanır.
MegaUsta’dan uygulama notu: Malzeme adıyla değil, üç soruyla başlayın: Su hangi taraftan geliyor, basınç var mı, yüzeyin üstüne ne gelecek? Yönetmelik de tasarımı su etkisinden başlatır. Yeni binada yalıtım suya maruz kalan taraftan uygulanır; yüzey güneşe açık kalacaksa UV dayanımı beyan edilen ürüne bakın.
Mevzuat su yalıtımı için ne ister?
Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği su yalıtımını bir proje konusu sayar. Yalıtım detayları, drenaj sistemleri ve malzemeler ilgili standartlarıyla birlikte mimari ve tesisat projelerinde gösterilir; temel altı ve dilatasyon gibi taşıyıcıyla ilişkili detaylar statik projede de yer alır.
Malzemenin asgari performansını sağladığı kalınlık ve/veya sarfiyat bilgisinin proje detaylarında gösterilmesi zorunludur. Bu nedenle teklif alırken yalnız ürün adını değil, uygulanacak kalınlığı ve metrekare sarfiyatını da sorun.
Sıkça Sorulan Sorular
Su yalıtımı ile su izolasyonu aynı şey mi?
Evet, ikisi de aynı işi anlatır. Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği ‘su yalıtımı’ terimini kullanır ve onu yapıya gelen suyun bir düzlemden diğerine geçişini engellemek veya suyu yönlendirmek için alınan önlemler olarak tanımlar. Su izolasyonu ise şantiyede ve ürün tanımlarında sık görülen karşılığıdır; Fullback Duo’nun ürün sayfası da ‘su izolasyon malzemesi’ ifadesini kullanır.
Su yalıtımı suyun geldiği tarafa mı uygulanır?
Yeni binalarda evet. Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği, yalıtımın yapı elemanının suya maruz kaldığı taraftan uygulanmasını esas alır. Temel ve perde duvarda bu taraf toprağa bakan dış yüzdür, çatı ve balkonda üst yüzdür, ıslak hacimde kaplamanın altında kalan iç yüzdür. Mevcut binalarda bu yüze ulaşılamıyorsa seçenekler değişir; karar yerinde inceleme ile verilir.
Basınçlı su ile basınçsız su arasındaki fark nedir?
Fark, suyun yapıya baskı uygulayıp uygulamamasıdır. Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği’ne göre basınçsız etkide su hidrostatik basınç oluşturmadan akıp uzaklaşır; basınçlı etkide ise yeraltı suyu sürekli ya da geçici olarak hidrostatik basınç oluşturur. Temeli yeraltı su seviyesinin altında kalan binalarda basınçlı suya karşı önlem alınır; çatı ve balkonlar basınçsız etkiye göre tasarlanır.
Akrilik su yalıtımı banyoda kullanılır mı?
Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği konut banyolarında akrilik ürünlere izin verir; toplu duş gibi yoğun kullanılan mekânların zemininde ise akrilik esaslı ürün kullanılmaz. Ürün tarafında da fark vardır: Mega’nın Fullback Akrilik sayfası çatı, teras, cephe ve detayları sayar, ıslak hacmi saymaz. Banyo için kullanım alanlarında ıslak hacimleri sayan Fullback Duo’ya bakılır.
Su yalıtımı ısı yalıtımının yerini tutar mı?
Hayır. Su yalıtımı suyun geçişini engeller veya suyu yönlendirir; ısı yalıtımı ise ısı geçişini azaltır. Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği, yaşam alanlarının üzerindeki teras ve eğimli çatılarda ikisinin uyumlu detaylarla, bir bütün olarak tasarlanıp uygulanmasını ister. Terasta ısı yalıtımı su yalıtımının altına geliyorsa levha, üstündeki yükü hasar görmeden taşıyacak dayanımda olmalıdır.
Eski binada su yalıtımı yaparken yönetmeliğe uymak gerekir mi?
Evet. Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği yeni binaları esas alır, ancak mevcut binalarda su yalıtımı gerektiren bir tadilat yapıldığında veya su etkisine karşı yalıtım ya da drenaj önlemi alındığında da aynı esaslara uyulmasını ister. Uygulamada önce suyun kaynağı ve yüzeyin durumu incelenir, yüzey temizlenip onarılır, malzeme üreticinin talimatına göre hazırlanır.
Kaynaklar
- Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği, Resmî Gazete, 27.10.2017, sayı 30223
- Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği, Ek-1 standart listesi (PDF)
- EN 14891:2017, seramik karo altında kullanılan sıvı su yalıtım ürünleri, kapsam (SIS)
- EN 13707, çatılarda kullanılan bitümlü su yalıtım levhaları, kapsam (EVS)
- EN 13956, çatılarda kullanılan plastik ve kauçuk su yalıtım levhaları, kapsam (EVS)
- Mega ürün sayfası: Fullback Duo tam elastik 20+10
- Mega ürün sayfası: Fullback Akrilik Esaslı Likit Su Yalıtımı 20 kg
Beş Fullback ürününü Fullback su yalıtım malzemeleri kategorisinde inceleyebilir, projenize uygun ürün ve güncel teknik bilgi için teknik ekibimize iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
