Anekoik oda, duvarlarına, tavanına ve zeminine yerleştirilen ses emici kamalar sayesinde içeride oluşan sesin neredeyse hiç yansımadığı, dış gürültüden de yalıtılmış bir test odasıdır. Adı “yankısız” anlamına gelir. Bu odalar, mikrofon, hoparlör ve işitme cihazı gibi ürünlerin akustik ölçümlerini yansımaların karışmadığı koşullarda yapmak için kurulur.
Dış dünyadan kopuk, yankının bile kaybolduğu bir mekân düşünün. Guinness Dünya Rekorları’na göre dünyanın en sessiz yeri rekorunu elinde tutan Orfield Laboratories’in kurucusu Steven Orfield, içeride insanın kendi kalp atışını, bazen akciğerlerini duyduğunu, midesinin de yüksek sesle guruldadığını anlatıyor. Bu yazıda anekoik odanın nasıl bu kadar sessiz olabildiğini, kama biçimli ses emicilerin nasıl çalıştığını ve aynı akustik bilginin evlerde neye karşılık geldiğini ele alıyoruz.
Anekoik oda nedir?
Anekoik oda, iç yüzeylerinin tamamı ses emici kamalarla kaplanmış ve içinde yansıma neredeyse oluşmayan bir ölçüm odasıdır. Sıradan bir odada konuştuğunuzda sesin bir kısmı duvarlardan, tavandan ve zeminden geri döner; kulağa ulaşan ses, kaynaktan gelen doğrudan sesle bu yansımaların karışımıdır. Anekoik odada yansımalar yutulduğu için kulağa ve mikrofona yalnızca kaynaktan gelen doğrudan ses ulaşır.
Akustikte bu ortama serbest alan denir. ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST) de kendi anekoik odasını serbest alan koşullarında akustik ölçüm yapmak için kullanır ve odanın altı yüzeyinin tamamını ses emici kamalarla kaplamıştır. “Yankısız oda” adı da buradan gelir.
Dünyanın en sessiz odası ne kadar sessizdir?
Guinness Dünya Rekorları’nın Ağustos 2024 tarihli haberine göre dünyanın en sessiz yeri unvanı, ABD’nin Minneapolis kentindeki Orfield Laboratories’in anekoik test odasındadır. Bu odada ölçülen ortam ses düzeyi -24,9 dBA’dır. Oda rekoru 2021’de geri almış ve haberin yayımlandığı tarihe kadar korumuştur.
Aynı oda ilk rekorunu 2004’te -9,4 dBA ile kırmış, 2012’deki iyileştirmelerle -13 dBA’ya inmişti. 2015’te Microsoft’un Washington eyaletindeki kampüsünde ses ve cihaz testleri için kurulan anekoik oda, ortalama -20,35 dBA arka plan gürültüsüyle rekoru bir süreliğine devraldı.
Eksi desibel ne anlama gelir?
Eksi desibel, ölçülen sesin desibel ölçeğinin sıfır noktasından, yani standart işitme eşiğinden daha düşük olduğunu gösterir. ABD İş Güvenliği ve Sağlığı İdaresi’nin (OSHA) teknik el kitabına göre desibel logaritmik bir ölçektir ve 0 dB, tanım gereği 1.000 Hz’de 20 mikropaskallık referans ses basıncıdır. Aynı kaynak bu referansı, işitmesi sağlıklı genç bir insanın tipik olarak duyabildiği en hafif sesi ifade eden standart işitme eşiği olarak tanımlar.
Anekoik oda sesi nasıl yutar?
Anekoik oda sesi iki katmanla kontrol eder. İçerideki kama biçimli emiciler oluşan sesi geri yansıtmadan yutar; dıştaki ağır ve titreşimden ayrılmış kabuk ise dışarıdaki gürültünün ve titreşimin odaya ulaşmasını engeller.
Ses emici kama paneller nasıl çalışır?
Kama paneller, sivri uçları odanın içine bakacak biçimde yan yana dizilmiş, gözenekli ve lifli malzemeden yapılmış ses emicilerdir. Guinness’in aktardığına göre Orfield odasında cam elyafından yaklaşık bir metre kalınlığında kamalar kullanılır ve oda sesin %99,99’unu bastırır. NIST de kendi odası için 45 Hz’in üzerindeki frekanslarda en az %99’luk enerji yutumu beyan eder.
Lifli malzemenin sesi nasıl yuttuğunu malzeme bilimi açıklar. Cambridge Üniversitesi Malzeme Bilimi ve Metalurji Bölümü’nde alüminyum köpükler üzerine hazırlanmış bir yüksek lisans (MPhil) tezinin ses sönümleme bölümü, mineral yünleri, cam elyafını, halıyı ve açık hücreli köpüğü gözenekli ses emiciler arasında sayar. Bu malzemelerde ses dalgası havayı gözeneklerin içine doğru itip çeker ve bu hareketteki kayıplarla ses enerjisinin bir bölümü ısıya dönüşür. Aynı tez, gözenekli emicinin yüzeyi boya filmiyle kapatıldığında yutuculuğun belirgin biçimde düştüğünü de not eder.
Dış gürültü odaya nasıl giremez?
Dış gürültü, odayı saran ağır ve çift kabuklu yapı ile odayı bina gövdesinden ayıran esnek oturma elemanları sayesinde içeri giremez. İçeride yansımayı yok etmek tek başına yetmez; trafik, tesisat ya da yan odadaki bir makinenin sesi odaya ulaşırsa ölçüm bozulur. NIST’in odası 0,3 m kalınlığında beton duvarlı çift kabuktan oluşur ve 52 yay üzerinde durur. Orfield odasında ise yalıtımlı çelikten çift duvar ve yaklaşık 30 cm beton bulunur.
| Unsur | Görevi | Örnek |
|---|---|---|
| Kama biçimli emiciler | İçeride oluşan sesi yansıtmadan yutar | NIST: 45 Hz üzerinde en az %99 enerji yutumu; Orfield: sesin %99,99’u |
| Gözenekli, lifli malzeme | Ses enerjisinin bir bölümünü ısıya dönüştürür | Cam elyafı, mineral yün, açık hücreli köpük |
| Ağır, çift kabuklu yapı | Dış gürültünün odaya geçişini sınırlar | NIST: 0,3 m beton duvarlı çift kabuk; Orfield: yalıtımlı çelik çift duvar ve yaklaşık 30 cm beton |
| Yaylı oturma | Bina gövdesinden gelen titreşimi keser | NIST: 52 yay, 3 Hz rezonans frekansı |
Kaynak: NIST anekoik oda teknik özellikleri, Guinness Dünya Rekorları (2024) ve Cambridge Üniversitesi’nde hazırlanan ses sönümleme tezi.
Anekoik odada insan ne hisseder?
Anekoik odada insan bir süre sonra normalde fark etmediği beden seslerini duymaya başlar; bazı kişiler kendini kötü hissettiğini ve yönünü şaşırdığını anlatır. Guinness’in haberine göre ziyaretçiler damarlarındaki kanın akışını, hatta göz kırparken göz kapaklarının sesini duyduklarını bildirmiştir. Steven Orfield de odada 30 dakika kaldıktan sonra kalbindeki mekanik kapakçığın çalışmasını yüksek sesle duyduğunu söyler.
Sessizliğin zihin üzerindeki etkisi bilimsel çalışmalara da konu olmuştur. 2014 tarihli bir çalışmanın özetlediğine göre Mason ve Brady’nin 2009’daki küçük ölçekli pilot çalışmasında 19 gönüllü, anekoik odada 15 dakika boyunca görme ve işitme uyaranlarından yoksun bırakılmış; algı bozulmaları en çok halüsinasyona yatkın katılımcılarda görülmüştür. Oliver Mason’ın da yer aldığı ekip 2014’te 36 kişiyi anekoik odada 25 dakika tuttu ve psikoza benzer deneyimlerin duyusal yoksunluk sırasında her iki grupta da istatistiksel olarak anlamlı ölçüde daha sık yaşandığını bildirdi. Araştırmacılar, kısa süreli duyusal yoksunluğun bu sürelerde güvenli olduğunu da not eder.
Madalyonun öbür yüzünde ise sürekli gürültü vardır; onun insan üzerindeki etkilerini gürültünün sağlığa etkileri yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Anekoik oda ne için kullanılır?
Anekoik odalar insanları sınamak için değil, sesi doğru ölçmek için kurulur. NIST’in odası mikrofon, hoparlör ve işitme cihazı gibi elektroakustik cihazların hassasiyet, frekans tepkisi, yönlülük, toplam harmonik bozulma ve öz gürültü ölçümlerinde kullanılır.
Guinness’e göre Orfield odası da ağırlıklı olarak ürün testi ve araştırma için çalışır. Bir motosiklet üreticisi burada motosikletlerini karakteristik seslerini koruyarak daha sessiz hâle getirmek için çalışmış, bir çamaşır makinesi üreticisi de makinelerinin kulağa nasıl gelmesi gerektiğini tarif eden benzetmeler geliştirmek için odadan yararlanmıştır. Microsoft da rekor kıran odasını ses ve cihaz testleri için kurmuştu.
Sesi yutma ve titreşimi kesme ilkelerinin suyun altındaki karşılığını denizaltı akustik yalıtımı yazımızda anlattık.
Bu bilgi binanızda ne işe yarar?
Anekoik odayı mümkün kılan üç ilke, yani sesi yutmak, ses geçişini kütle ve katmanlarla sınırlamak ve titreşimi esnek bir katmanla kesmek, binalardaki akustik yalıtımın da temelidir. Evinizin anekoik oda kadar sessiz olması gerekmez; ama yankıyı, komşu sesini ve ayak sesini birbirinden ayırmak doğru çözümü seçmenin ilk adımıdır.
Cambridge’deki tez bu ayrımı açıkça yapar: oda içinde oluşan ses yutularak azaltılır, dışarıdan gelen hava doğuşlu ses yalıtımla dışarıda tutulur, yapı üzerinden iletilen ses ise yapının titreşim kaynağından ayrılmasıyla kesilir. Aynı kaynağa göre gözenekli malzemeler iyi birer ses emicidir ve titreşim yalıtımına yardımcı olabilir, ancak hava doğuşlu sese karşı tek başlarına iyi bir yalıtım sağlamaz. Yalıtım kütle yasasına bağlıdır: katman ne kadar ağırsa sesi o kadar iyi yalıtır.
Türkiye’de mevzuat da bu iki kavramı ayrı ölçer. Binaların Gürültüye Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik, bir hacmin akustik özelliğini reverberasyon (çınlama) süresiyle, yani ses kaynağı sustuktan sonra ses basınç seviyesinin 60 dB azalması için geçen süreyle tanımlar; yüzeylerin yutuculuğunu ise ağırlıklı ses yutuculuk katsayısı (αw) ile ifade eder. Yönetmelik, akustik proje hesabıyla reverberasyon sürelerinin sağlandığı gösterilmedikçe eğitim yapıları, sağlık tesisleri, büro ve idari binalar ile kütüphaneler gibi yapılarda tavan kaplamasının αw değerinin en az 0,75 olmasını ister. Yapı elemanlarının ses yalıtım performansı ise ağırlıklı ses azaltma indeksi R’w ile belirtilir.
Anekoik odadaki ilkeler evde hangi ürünlerle uygulanır?
Bu ilkeler Mega ürünlerinde farklı biçimlerde karşılık bulur. Hafif bölme duvarlarda ara bölme levhası iki kaplama arasındaki boşluğu doldurur; boşluktaki taşyünü, anekoik odadaki lifli emiciler gibi gözenekli bir ses emici olarak çalışır. DesiWool ise bir yüzü alçı plaka, diğer yüzü taşyünü olan kompozit bir paneldir ve mevcut duvarın iç yüzüne uygulanarak duvara ikinci bir katman ekler. DesiWool bir yankı emici değil, sesin duvardan geçişini azaltan bir yalıtım panelidir. MegaBlock Acoustic olarak da bilinen ses yalıtım bloğu ise pomza ve çimentodan oluşan dış kabuğunun içinde taşyünü çekirdek taşır.
| Anekoik odadaki ilke | Binadaki karşılığı | Mega ürünü ve teknik föy / deney değeri |
|---|---|---|
| Gözenekli, lifli emici | Hafif bölme duvarın iki kaplaması arasındaki boşluğa taşyünü yerleştirmek | Ara Bölme Levhası (MEGA SW PB 40/50/60): 40–60 kg/m³, λD ≤0,035 W/mK |
| Çok katmanlı kabuk | Mevcut duvara alçı plaka ve taşyünüden oluşan ikinci bir katman eklemek | DesiWool: 2700 x 1200 mm kompozit panel; DesiWool W15 deneylerinde R’w tek taraflı 29 dB, çift taraflı 42 dB |
| Kütleli kabuk ve lifli çekirdek | Komşu duvarı taşyünü çekirdekli bloklarla örmek | MegaBlock Acoustic: sıvalı duvarda R’w 145 serisi 47 dB, 195 serisi 53 dB, 245 serisi 56 dB, 295 serisi 60 dB |
| Yaylı oturma | Şapı taşıyıcı döşemeden esnek bir levhayla ayırmak (yüzer döşeme) | Yüzer Döşeme Levhası (MEGA SW FF100/110/120): 100–120 kg/m³, 30 mm, basma dayanımı 25 kPa |
Kaynak: Mega teknik föyleri ve DesiWool W15 deney raporları. MegaBlock değerleri teknik föye göre sıvalı duvar içindir; 145, 245 ve 295 serilerinin föylerinde sıvasız duvar için verilen değerler daha düşüktür. Yüzer döşeme levhası ürün sayfasında iki kat arasındaki şap altı uygulamalar kullanım alanları arasında sayılır.
Komşu duvarı için doğru çözümü seçmeyi duvar ses yalıtımı rehberimizde, taşyününün bölme duvardaki görevini taş yünü ses yalıtımı yazımızda, DesiWool’un uygulandığı yerleri ise iç cephe yalıtımı yazımızda ele aldık.
MegaUsta’dan uygulama notu: Bölme duvarda taşyünü levhaları dikmelerin arasına boşluk kalmayacak biçimde, ezmeden ve sıkıca yerleştirin. Levha kenarlarında kalan aralıklar ve duvarın iki yüzüne sırt sırta açılan priz kutuları, sesin duvarı aşmak için kullandığı kestirme yollardır.
Mega Insulation Solutions (Mega Yalıtım; ticari unvanı Mega Yalıtım Üretim Pazarlama Dış Ticaret A.Ş.), genel müdürlüğü İstanbul Kavacık’ta, fabrikası Elazığ’da bulunan Türk yalıtım malzemeleri üreticisidir. Taşyünü, XPS ve EPS ısı yalıtım levhalarının yanı sıra MegaBlock, MegaLento, DesiWool, MegaTech yapı kimyasalları ve Fullback su yalıtımı ürünlerini Mega markasıyla sunar. Ürünlerin teknik föylerine ve deney raporlarına Dokümanlar sayfasından ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Anekoik oda ne işe yarar?
Anekoik oda, sesi yansımaların karışmadığı serbest alan koşullarında ölçmeye yarar. NIST’in odası mikrofon, hoparlör ve işitme cihazı gibi elektroakustik cihazların hassasiyet, frekans tepkisi, yönlülük ve öz gürültü ölçümlerinde kullanılır. Orfield odası da ağırlıklı olarak ürün testi ve araştırma için çalışır; üreticiler motosikletten çamaşır makinesine kadar ürünlerinin sesini bu tür odalarda inceler.
Anekoik odada ses seviyesi kaç dB’dir?
En sessiz anekoik odalarda ortam ses düzeyi sıfırın altındadır. Guinness Dünya Rekorları’na göre Orfield Laboratories odasında -24,9 dBA ölçülmüştür; Microsoft’un odası 2015’te ortalama -20,35 dBA ile rekoru bir süre elinde tutmuştu. Desibel ölçeğinde 0 dB, standart işitme eşiği kabul edilen 20 mikropaskallık referans basınçtır. Eksi değer, odadaki arka plan sesinin bu referansın da altında kaldığını gösterir.
Evde yankı nasıl azaltılır?
Evde yankı, sert ve düz yüzeylerin sesi geri yansıtmasından doğar; bu yüzden odaya gözenekli, ses yutan yüzeyler eklenerek azaltılır. Halı, kalın perde ve gözenekli akustik tavan karoları bu gruptadır. Gözenekli bir emicinin yüzeyini boyayla kapatmak yutuculuğunu belirgin biçimde düşürür. Yankıyı azaltmak komşudan gelen sesi kesmez; o iş için duvarın kütlesini ve katmanlarını artıran ses yalıtımı gerekir.
Kaynaklar
- NIST (ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü): Acoustic Anechoic Chamber, teknik özellikler
- Guinness Dünya Rekorları: Inside quietest place on Earth where you can hear your blood pumping and eyes blinking (27 Ağustos 2024)
- Guinness Dünya Rekorları: Microsoft lab sets new record for the world’s quietest place (2 Ekim 2015)
- OSHA Teknik El Kitabı, Bölüm III, 5. Kısım: Noise (desibel ve referans ses basıncı)
- Daniel, C., Lovatt, A., Mason, O. J. (2014). Psychotic-Like Experiences and Their Cognitive Appraisal Under Short-Term Sensory Deprivation. Frontiers in Psychiatry
- Resmî Gazete: Binaların Gürültüye Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik (31 Mayıs 2017, sayı 30082)
- Amjad, S. (2001). Thermal Conductivity and Noise Attenuation in Aluminium Foams, MPhil tezi, Cambridge Üniversitesi Malzeme Bilimi ve Metalurji Bölümü: 5. bölüm, Sound Attenuation (PDF)
- Mega Yalıtım: Ara Bölme Levhası (MEGA SW PB 40/50/60) teknik föyü (PDF)
- Mega Yalıtım: DesiWool teknik bilgi föyü (PDF)
- Mega Yalıtım: MegaBlock Acoustic 145/50SW teknik föyü
- Mega Yalıtım: MegaBlock Acoustic 195/90SW teknik föyü
- Mega Yalıtım: MegaBlock Acoustic 245 serisi teknik föyü
- Mega Yalıtım: MegaBlock Acoustic 295 serisi teknik föyü
- Mega Yalıtım: Yüzer Döşeme Levhası (MEGA SW FF100/110/120) teknik föyü (PDF)
Anekoik oda kadar sessiz bir eve kimsenin ihtiyacı yok; ama aynı ilkeler doğru yerde uygulandığında daha sakin odalar elde etmek mümkün. Duvar ve döşeme çözümlerini taşyünü levhalar sayfasında inceleyebilir, projeniz için teknik ekibimize iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
