İstanbul Deprem Tarihi: 1509’dan Bugüne ve Güvenli Yapı

Haziran 21, 2026

İstanbul deprem tarihi, kentin yüzyıllar boyunca Marmara Denizi ve İzmit Körfezi çevresinde meydana gelen büyük depremlerle defalarca sarsıldığını gösterir. AFAD’ın kayıtlarında 1509, 1719, 1754, 1766 ve 1894 depremleri öne çıkar; 1999 Gölcük ve 2025 Silivri açıkları depremleri de bu tarihin yakın dönemdeki halkalarıdır. Bu geçmiş, hazırlığın ve sağlam yapının ertelenemeyeceğini ortaya koyar.

Bu yazıda kentin deprem geçmişini kaynaklarıyla birlikte özetliyor; İstanbul’u etkileyen faylara, AFAD’ın deprem öncesi, anı ve sonrası için önerdiklerine ve yenilenen binalarda malzeme seçiminin nerede devreye girdiğine bakıyoruz.

Deprem nedir, nasıl oluşur?

Deprem, yer kabuğundaki kırılmalar nedeniyle aniden ortaya çıkan titreşimlerin dalgalar hâlinde yayılarak yeryüzünü sarsmasıdır. AFAD’ın anlatımıyla, birbirini iten levhalar arasındaki sürtünme kuvveti aşıldığında fayın iki yanındaki kaya blokları aniden yer değiştirir ve uzun sürede biriken enerji deprem dalgaları olarak yayılır.

Türkiye, AFAD’ın ifadesiyle dünyanın en etkin deprem kuşaklarından birinin üzerinde bulunur. Kurum, geçmişte olduğu gibi gelecekte de yıkıcı depremlerin yaşanacağını vurgular.

Bir depremin bıraktığı hasar yalnızca büyüklüğüne bağlı değildir. AFAD, büyüklüğü (magnitüd) depremin kaynağında açığa çıkan enerjinin ölçüsü, şiddeti ise depremin yapılar, doğa ve insanlar üzerindeki etkisinin ölçüsü olarak tanımlar. Şiddet; odak derinliğine, uzaklığa ve yapıların depreme karşı dayanıklılığına göre değişir. Bu yüzden aynı büyüklükteki iki deprem, farklı zeminlerde ve farklı kalitede yapılmış binalarda çok farklı sonuçlar doğurabilir.

İstanbul’da hangi büyük depremler yaşandı?

İstanbul’u etkileyen büyük tarihsel depremler arasında 1509, 1719, 1754, 1766 ve 1894 depremleri sayılır; AFAD bu depremlerin çoğunun şiddetini IX, 1894 depremininkini X olarak verir. Aletsel dönemde ise 1999 Gölcük, 2019 ve 2025 Silivri açıkları depremleri kenti ve yakın çevresini etkiledi.

Yıl	Merkez ya da etkilenen bölge	Şiddet (Io) / büyüklük (Mw)	Kayıtlarda öne çıkan bilgi
1509	Çınarcık ile Adalar arası, Marmara Denizi	IX	“Küçük kıyamet” olarak anıldı; dalgalar Yenikapı’da surları aştı, Aksaray sular altında kaldı
1719	İstanbul	AFAD listesinde belirtilmemiş	Yedikule ile Ahırkapı arasındaki deniz surlarının büyük kısmı yıkıldı; ardından bilinen ilk müstakil deprem kitabı Risâle-i Zelzele yazıldı
1754	İstanbul, İzmit Körfezi	IX	AFAD’ın İstanbul ve yakın çevresini etkileyen tarihsel depremler listesinde yer alır
1766	Marmara Denizi doğusu	IX	Fatih Camii tamamen yıkıldı; deniz İzmit ve Galata’yı bastı
1894	Adalar, İzmit, İstanbul	X	Dalgalar yaklaşık 4,5 metreye tırmandı; Yeşilköy’de deniz 100 metre çekildi
1999	Gölcük, Kocaeli	Mw 7,6	Tsunami etkileri İzmit Körfezi’nde yoğunlaştı, İstanbul Boğazı’nda ufak çaplı kaldı
2019	Silivri açıkları	Mw 5,8	AFAD’ın aletsel dönem deprem listesinde yer alır
2025	Marmara Denizi, Silivri açıkları (23 Nisan)	Mw 6,2	Kuzey Anadolu Fayı’nın kuzey kolundaki Kumburgaz segmentinde oldu; ertesi gün saat 11.05’e kadar 272 artçı deprem kaydedildi

Kaynak: AFAD’ın 23 Nisan 2025 Marmara Denizi depremi raporundaki tarihsel ve aletsel dönem listesi, İBB Tsunami Tehlikesi Analizi ve Lemi Akın’ın Risâle-i Zelzele makalesi. Tarihsel depremlerde verilen değer, gözlenen etkilere göre belirlenen şiddettir (Io, Roma rakamıyla); aletsel dönemde ölçülen büyüklük (Mw) verilir.

1509 depremi neden “küçük kıyamet” diye anılır?

Kaynaklarda kıyamet-i suğra, yani küçük kıyamet adıyla geçen 1509 depremi, Osmanlı döneminde İstanbul’da yaşanan en büyük deprem kabul edilir; bu ad, depremin kentte yarattığı yıkımın boyutunu yansıtır. Tarihî kayıtlara göre kentte çok sayıda yapı yerle bir olmuş, hasar İstanbul’un dışına da yayılmıştır. Can kaybı için kesin olmamakla birlikte beş ila on bin arasında tahminler verilir.

İBB’nin tsunami çalışmasına göre bu depremde dalgalar yaklaşık 6 metreye tırmanmış, Yenikapı’da surları aşmış ve Aksaray’ı sular altında bırakmıştır; bu, İstanbul için bilinen rekor tırmanma yüksekliğidir. Depremin ardından kentte yoğun bir yeniden imar çalışması yürütülmüştür.

1766 ve 1894 depremlerinde neler oldu?

1766 depremi, şiddeti ve etkilediği alan bakımından 1509 depremine benzetilir. Kaynaklarda yaklaşık 4.000 kişinin öldüğü, Fatih Camii’nin tamamen, diğer büyük camilerin ise kısmen yıkıldığı anlatılır; dönemin padişahı III. Mustafa bir süre çadırda kaldıktan sonra Edirne’ye gitmiştir. İBB çalışmasına göre deniz İzmit ve Galata’yı basmış, Beşiktaş ile Boğaz’ın iç kesimleri de dalgalara maruz kalmıştır.

10 Temmuz 1894 depremi, yakın tarihte 1999 depremine kadar İstanbul’da yaşanan en büyük deprem olarak anılır. Şiddeti çok yüksek olmasına karşın can kaybı görece sınırlı kalmış; sonraki kayıt çalışmalarında 280 kişinin öldüğü, 295 kişinin yaralandığı tespit edilmiştir. Yeşilköy’de deniz 100 metre çekilmiş, ardından gelen dalgalar Haliç’e girerek Karaköy kıyısını sular altında bırakmıştır.

İstanbul’un deprem riski nereden kaynaklanıyor?

AFAD’ın tarihsel deprem listesine bakıldığında, İstanbul’u etkileyen depremlerin büyük bölümünün kentin güneyindeki Marmara Denizi’nde ve İzmit Körfezi çevresinde merkezlendiği görülür. Kurumun raporuna göre 23 Nisan 2025’teki Mw 6,2 büyüklüğündeki deprem, Kuzey Anadolu Fayı’nın kuzey kolunun orta kesiminde yer alan, yaklaşık 40 km uzunluğundaki Kumburgaz segmentinde meydana geldi.

Aynı rapora göre inceleme bölgesinde 1900’den raporun hazırlandığı tarihe kadar en büyüğü 7,6 olan 636 adet 4,0 ve üzeri büyüklükte deprem kaydedilmiş, 1900 öncesi için de 449 tarihsel deprem kaydı bulunuyor. Bu sayılar, Marmara’daki deprem etkinliğinin tek tük olaylardan ibaret olmadığını gösteriyor.

Sıradaki büyük depremin tarihi ise bilinmiyor. AFAD’ın deprem sözlüğü, var olan koşullarda depremin önceden belirlenmesinin mümkün olmadığını belirtir. Bu yüzden tarih tahminleri yerine binanın ve hanenin hazırlığına odaklanmak gerekir. AFAD İstanbul İl Müdürlüğü, binanızın bulunduğu noktanın deprem tehlikesini Türkiye Deprem Tehlike Haritası’ndan (tdth.afad.gov.tr) öğrenmenizi öneriyor.

Deprem öncesinde, anında ve sonrasında ne yapılmalı?

AFAD’ın önerileri üç aşamada özetlenebilir: deprem öncesinde eşyaları sabitlemek, aile planı yapmak ve afet ve acil durum çantası hazırlamak; deprem anında Çök-Kapan-Tutun hareketini uygulamak; deprem sonrasında vanaları kapatıp hasarlı binalara girmemek.

Deprem öncesi: Dolapları ve devrilebilecek eşyaları birbirine ve duvara; su ısıtıcısını, buzdolabını ve gaz tertibatını duvara ya da yere sabitleyin. Aile afet planı yapıp buluşma yerini belirleyin, önemli evrakların kopyalarını su geçirmez biçimde saklayın ve afet ve acil durum çantası hazırlayın. Binanın taşıyıcı kolon ve duvarlarına müdahale edilmesine izin vermeyin.
Deprem anı: Güvenli bir yerde diz üstü çökün, başınızı ve ensenizi koruyarak kapanın, düşmemek için sabit bir yere tutunun. Merdivenlere ve çıkışlara koşmayın; balkona çıkmayın, asansör kullanmayın, pencerelerden ve sabitlenmemiş eşyalardan uzak durun.
Deprem sonrası: Kibrit ya da çakmak yakmayın, elektrik düğmelerine dokunmayın. Gaz ve su vanalarını, gaz kokusu yoksa elektrik şalterini de kapatın; afet çantanızı alıp toplanma alanına gidin. Artçı depremler hasarlı binalarda zarara yol açabileceği için sarsıntılar tamamen bitene kadar hasarlı binalara girmeyin.

AFAD, depremlerden sonra çıkan yangınların sık görülen ikincil afetler olduğunu hatırlatır: Gaz kokusu alırsanız vanayı kapatın, camları ve kapıları açın ve binayı hemen terk edin. Size en yakın toplanma alanının yerini e-Devlet üzerinden önceden öğrenmek de AFAD’ın önerileri arasındadır.

Bu tarih bugünkü binalar için ne anlama geliyor?

Depreme karşı asıl güvence, taşıyıcı sistemi Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’ne göre projelendirilmiş ve projesine uygun yapılmış binadır. Bu bir statik proje konusudur; yalıtım malzemesi binayı depreme dayanıklı hâle getirmez. Yalıtımın bu tablodaki yeri, yenilenen binada kullanılan her malzemenin standartlara uygun seçilmesi ve denetlenmesidir.

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 18 Mart 2018’de Resmî Gazete’de yayımlandı ve 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girdi. Yönetmelik; yeniden yapılacak, değiştirilecek ve büyütülecek binaların deprem etkisi altında tasarımı ve yapımı ile mevcut binaların performansının değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi için gereken kuralları belirler.

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun ise riskli alanlarda ve riskli yapıların bulunduğu arsalarda, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşam çevreleri oluşturmanın usullerini düzenler. Kanun, ekonomik ömrünü tamamlamış ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı bilimsel ve teknik verilerle tespit edilen yapıyı riskli yapı olarak tanımlar.

Yeni binada malzemenin denetimi de mevzuatla tanımlıdır. 4708 sayılı yapı denetimi kanunu, yapı denetim kuruluşuna yapım işlerinde kullanılan malzemeler ile imalatın proje, teknik şartname ve standartlara uygunluğunu kontrol etme ve gerekli deneyleri yaptırma görevi verir. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği de yapı ruhsatı aşamasında TS 825 hesap yöntemine göre hazırlanmış bir ısı yalıtım projesi ister; dış duvar, tavan ve döşemelerde kullanılacak malzemeler ve kalınlıkları bu projede belirtilir. Dış cephede mantolama kalınlığı da bu hesapla belirlenir.

Dış cephe yalıtımında teknik föyde bakılacak bilgilerden biri de malzemenin yangına tepki sınıfıdır. Mega teknik föylerine göre taşyünü levhaların yangına tepki sınıfı TS EN 13501-1’e göre A1’dir; Mega’nın EPS ve XPS levhaları ise aynı föylere göre E sınıfıdır, yani yanıcı malzemelerdir. Sınıfların anlamını ve dış cephe kurallarını yalıtım malzemelerinde yangın sınıfı yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Taşyünü mantolama levhasının konutun dış cephesindeki kullanım yerini gösteren çizim ve MEGA SW-35L ambalajı — Taşyünü mantolama levhası, sıvalı dış cephe yalıtım sistemlerinde kullanılır.

Taşyünü levhalara bir örnek, sıvalı dış cephe yalıtım sistemlerinde kullanılan taşyünü mantolama levhasıdır: Mega teknik föyüne göre MEGA SW F150 tipi 150 kg/m³ (±%10) yoğunlukta ve 40–120 mm kalınlıkta üretilir, ısıl iletkenlik beyan değeri λD ≤0,037 W/mK’dir. Diğer levha tiplerini ve kullanım alanlarını taşyünü ürünlerimiz arasında bulabilirsiniz.

MegaUsta’dan uygulama notu: Kentsel dönüşümde şantiyeye gelen yalıtım levhasının ambalajındaki ürün adını ve tipini, ısı yalıtım projesindeki malzeme listesiyle karşılaştırın. Teknik föyde ürün standardı, λD değeri, kalınlık ve yangına tepki sınıfı yazar; proje ile föy uyuşmuyorsa uygulamaya başlamadan yapı denetimine sorun.

Mega Insulation Solutions (Mega Yalıtım; ticari unvanı Mega Yalıtım Üretim Pazarlama Dış Ticaret A.Ş.), genel müdürlüğü İstanbul Kavacık’ta, fabrikası Elazığ’da bulunan Türk yalıtım malzemeleri üreticisidir. Taşyünü, XPS ve EPS ısı yalıtım levhalarının yanı sıra MegaBlock, MegaLento, DesiWool, MegaTech yapı kimyasalları ve Fullback su yalıtımı ürünlerini Mega markasıyla sunar.

Ürünlerin teknik föyleri ve belgeleri Dokümanlar sayfasında yer alır. Doğru malzeme ve işçiliğin bina ömrü üzerindeki etkisini ise ayrı bir yazıda anlattık.

Sıkça Sorulan Sorular

İstanbul’daki en büyük depremler hangileri?

Osmanlı dönemi kayıtlarında İstanbul’u en çok etkileyen depremler arasında 1509, 1766 ve 1894 depremleri öne çıkar; AFAD ilk ikisinin şiddetini IX, 1894 depremininkini X olarak verir. Kaynaklarda küçük kıyamet diye anılan 1509 depremi, Osmanlı dönemindeki en büyük İstanbul depremi kabul edilir. Yakın dönemde 1999 Gölcük (Mw 7,6) ve 2025 Silivri açıkları (Mw 6,2) depremleri de İstanbul ve çevresini etkiledi.

Deprem çantasında neler olmalı?

AFAD’a göre afet ve acil durum çantası, deprem sonrası ilk 72 saatte yardım ekipleri ulaşana kadar ihtiyaçları karşılayacak biçimde hazırlanır. Çantada her aile üyesine yetecek içme suyu, dayanıklı gıda, ilk yardım çantası, battaniye, düdük, pilli radyo, el feneri ve yedek piller, hijyen malzemeleri, iklime uygun giysiler ile kimlik, tapu ve zorunlu deprem poliçesi gibi belgelerin fotokopileri bulunmalıdır. İçindeki yiyecek ve içecekleri düzenli olarak kontrol edin.

Kentsel dönüşümde yalıtım nasıl seçilmeli?

Kentsel dönüşümde yalıtım, TS 825 hesap yöntemine göre hazırlanan ısı yalıtım projesine ve malzemenin kullanılacağı yere göre seçilir. Projede dış duvar, tavan ve döşemelerdeki malzemeler ile kalınlıkları belirtilir; yapı denetim kuruluşu da malzemelerin standartlara uygunluğunu kontrol eder. Cephe malzemesinin yangına tepki sınıfını teknik föyden kontrol edin. Ayrıntıları kentsel dönüşümde yalıtım rehberimizde bulabilirsiniz.

Kaynaklar

Yenilenen ya da yeni yapılan binanızda yalıtım malzemesi seçerken ısı yalıtım projesini ve ürünün teknik föyünü birlikte değerlendirmek gerekir. Sorularınız için teknik ekibimize iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.