Mumyalama Nasıl Yapılır? Nemi Yalıtmanın Antik Yolu

Antik Mısır’da mumyalama, iç organların çıkarılması, bedenin natron tuzuyla yaklaşık 40 gün kurutulması, yağlanması, boşluklarının keten ya da reçineyle doldurulması ve kat kat keten sargıyla sarılmasıyla yapılırdı. Süreç toplamda yaklaşık 70 gün sürerdi. Yöntemin özü, çürümeyi başlatan nemi bedenden çekmek ve geri dönmesini engellemekti.

Binlerce yıl önce mumyalanan bedenlerin bir kısmı bugün müzelerde inceleniyor. Bunu mümkün kılan, Mısırlı mumyacıların çürümenin temel koşulu olan suyu adım adım ortadan kaldırmasıydı. Mumyalamayı bu yüzden bir tür biyolojik yalıtım olarak da görebiliriz: Beden, bozulmaya yol açan nemden ve dış etkilerden ayrılır. Bu yazıda antik Mısır mumyalamasının adımlarını, kullanılan malzemeleri ve aynı ilkenin bugün binaları nemden korurken neden hâlâ geçerli olduğunu anlatıyoruz.

Antik Mısır’da mumyalama adım adım nasıl yapılırdı?

Mumyalama, yıkamayla başlayıp sargı ve gömü hazırlığıyla biten, yaklaşık 70 günlük bir süreçti. Sidney Üniversitesi Chau Chak Wing Müzesi’nin ve Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanlığı’nın aktardığı adımlar şöyle sıralanır:

1. Yıkama ve arındırma: Mısır’ın sıcağında çürüme çabuk başladığı için beden, ölümden sonra mümkün olan en kısa sürede yıkanır ve arındırılırdı.
2. Beynin çıkarılması: Beyin, ucu kancalı metal bir çubukla sıvılaştırılıp burun yoluyla dışarı alınır, saklanmazdı.
3. İç organların çıkarılması: Bedenin sol yanında açılan yaklaşık 10 cm’lik bir kesiden akciğerler, karaciğer, mide ve bağırsaklar çıkarılır, sarılarak kanopik kaplarda saklanırdı. Aklın, duyguların ve belleğin merkezi sayılan kalp ise yerinde bırakılırdı.
4. Natronla kurutma: Gövde boşluğu natron torbalarıyla doldurulur, beden de dışarıdan natronla örtülürdü. 35 ila 40 gün sonra natron kaldırıldığında beden kurumuş ve küçülmüş, ama derisi ve yumuşak dokuları bütün kalmış olurdu.
5. Yağlama ve doldurma: Kurumuş beden iğne yapraklı ağaçlardan elde edilen yağlar ve kokularla ovulurdu; bunun ritüel bir anlamı vardı, aynı işlem sertleşen deriyi de yumuşatırdı. Kafatası ve gövde boşlukları çamur, keten ya da erimiş reçineyle doldurulurdu.
6. Keten sargılar: Beden kat kat keten bantla sarılır, bantların arasına koruyucu muskalar yerleştirilirdi.
7. Son hazırlık: Sarılan mumya bir tabuta konur ya da Tutankamon’un altın maskesinde olduğu gibi bir maskeyle tamamlanırdı.

Mumyalamada nem kontrolü nasıl sağlanırdı?

Mumyacılar nemi iki aşamada kontrol ederdi: Önce natronla bedenin suyunu çeker, ardından reçine ve keten sargılarla bedeni dış ortamdan ayırırlardı. Mumyalamanın teknik tarafı büyük ölçüde bu nem kontrolüne dayanıyordu.

Çürümeyi yürüten bakteri ve mantarlar çoğalmak için suya ihtiyaç duyar. Dokudaki su çekildiğinde bu canlılar için uygun ortam ortadan kalkar. Natronun görevi tam olarak buydu. Mısır sıcağında çürüme çabuk başladığından bedenin hazırlanmasına da ölümden sonra mümkün olan en kısa sürede girişilirdi.

Natronun nasıl kullanıldığı da bu amacı doğrular. Bob Brier ve Ronald S. Wade, antik yöntemi 1994’te 35 gün süren çağdaş bir deneyle yeniden uyguladıkları çalışmada mumyacıların natronu suda çözülmüş olarak değil, kuru hâlde kullandığını savunur. Amaç bedenin suyunu almaksa, onu bir sıvının içine yatırmak bu amaca ters düşerdi.

Kurutma işin yalnızca ilk yarısıydı. Ardından boşluklar doldurulur, beden kat kat sarılırdı; bu katmanlar kurumuş bedeni dış ortamdan ayırıyordu. Önce nemi uzaklaştırmak, sonra uzak tutmak: Mumyalamayı biyolojik bir yalıtıma benzeten de bu iki aşamalı yaklaşımdır.

Mumyalamada kullanılan malzemeler ve görevleri

Mumyalamanın dört temel malzemesi natron tuzu, kokulu yağlar, reçine ve keten sargılardı. Her birinin süreçte ayrı bir görevi vardı.

• Natron tuzu: Doğal olarak oluşan bir sodyum karbonat ve sodyum bikarbonat bileşiğidir. Bedenin hem içine hem dışına uygulanır, dokulardaki suyu çekerdi.
• Kokulu yağlar: Kurutmanın ardından bedene sürülür, ritüel anlamının yanında sertleşen deriyi yumuşatırdı.
• Reçine: Çamur ve ketenle birlikte boşlukları doldurmakta kullanılan malzemelerdendi; kafatasına ve gövde boşluklarına erimiş hâlde dökülürdü.
• Keten sargılar: Kat kat sarılan bantlar bedeni dış ortamdan ayıran son katmanı oluştururdu.

Kaynak: Sidney Üniversitesi Chau Chak Wing Müzesi; natronun bileşimi için Brier ve Wade (1996).

Bu katmanlı yaklaşım, bugünkü yapı kesitlerinin mantığına çok benzer. Bir bodrum duvarında ya da teras döşemesinde de tek bir malzeme her işi görmez: Su yalıtımı suyu dışarıda tutar, ısı yalıtımı ısı kaybını yavaşlatır, sıva ve kaplama yüzeyi korur. Katmanlar birbirini tamamladığında koruma güçlenir. Mısırlıların iklime karşı yapılarında neler yaptığını antik Mısır mimarisi yazımızda, insanın binlerce yıllık korunma arayışını ise yalıtımın tarihi yazımızda bulabilirsiniz.

Nemden korunma ilkesi binalarda nasıl uygulanır?

Binada nemden korunmanın temeli, mumyalamadaki gibi nemi yapıdan uzak tutmaktır: Nemin kaynağı kesilmezse sağlam malzemeler de zamanla yıpranır. Bu yüzden nemden korunma, ısı yalıtımı kadar su yalıtımıyla da ilgilidir.

Nem binada neden sorun olur?

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) iç ortam havasında nem ve küf üzerine yayımladığı kılavuza göre yüzlerce bakteri ve mantar türü, özellikle küf, iç mekânlarda yeterli nem bulduğunda çoğalır. Kılavuz, nem ve biyolojik etkenlerle ilişkili en önemli sağlık etkilerini solunum yolu şikâyetleri, alerji ve astımdaki artış ile bağışıklık sistemindeki bozulmalar olarak sıralar. Önerdiği başlıca önlem, iç yüzeylerde ve yapı elemanlarında kalıcı nemin ve mikrobiyal üremenin önlenmesi ya da en aza indirilmesidir. Duvarlarda küfün nasıl oluştuğunu duvarda küf neden olur sorusunu yanıtladığımız yazıda ayrıntılı anlattık.

Mumyacıların natronla yaptığını bir binada yapmak mümkün değildir; duvarı sonradan kurutmaya çalışmak yerine suyun girişini baştan kesmek gerekir. Toprakla temas eden bodrum duvarları, banyo gibi ıslak hacimler, balkon ve teraslar bu açıdan en çok özen isteyen yerlerdir. Bodrumdaki rutubetin nedenleri ve çözümleri için bodrum nem sorunu rehberimize, duş ve seramik altı uygulamalar için banyo su yalıtımı nasıl yapılır yazımıza göz atabilirsiniz. Suyun temelden çatıya yapıya etkisini ise bina ömrü yazımızda ele aldık.

Hangi Fullback ürünü nerede kullanılır?

Mega markasıyla sunulan Fullback su yalıtımı ürünleri iki gruba ayrılır: çimento ve akrilik esaslı, çift bileşenli Fullback Duo ile akrilik esaslı, tek bileşenli Fullback likit su yalıtımı. Aşağıdaki bilgiler Mega ürün sayfalarına dayanır.

Kaynak: Mega Yalıtım Fullback ürün sayfaları.

Fullback Duo tam elastik su yalıtımında toz bileşen özel tane boyutunda dolgu ve su geçirimsizliğini artıran katkılar, sıvı bileşen ise emülsiyon polimer içerir; yalıtım, iki bileşen birbiriyle karıştırıldığında oluşur. Beton, sıva ve şap yüzeylere uygulanır. Tüm seçenekleri su yalıtım malzemesi sayfamızda, Fullback’in yapı kimyasalları ailesindeki yerini ise yapı kimyasalları nedir yazımızda bulabilirsiniz.

MegaUsta’dan uygulama notu: Mumyacılar sargıya geçmeden önce bedeni tamamen kuruturdu. Su yalıtımında da yüzeyin hazırlığı işin yarısıdır: Uygulama yapılacak yüzey temiz, sağlam ve tozsuz olmalıdır. Çift bileşenli ürünlerde toz ve sıvı bileşeni ambalajdaki oranı bozmadan birlikte karıştırın. Köşeler, borulu geçişler ve birleşim noktaları, mumyadaki sargının en çok özen istenen kıvrımları gibidir; su en sık bu noktalardan sızar.

Mega Insulation Solutions (Mega Yalıtım; ticari unvanı Mega Yalıtım Üretim Pazarlama Dış Ticaret A.Ş.), genel müdürlüğü İstanbul Kavacık’ta, fabrikası Elazığ’da bulunan Türk yalıtım malzemeleri üreticisidir. Taşyünü, XPS ve EPS ısı yalıtım levhalarının yanı sıra MegaBlock, MegaLento, DesiWool, MegaTech yapı kimyasalları ve Fullback su yalıtımı ürünlerini Mega markasıyla sunar.

Sıkça Sorulan Sorular

Mumyalamada hangi malzemeler kullanılırdı?

Mumyalamanın temel malzemeleri natron tuzu, kokulu yağlar, reçine ve keten sargılardı. Natron bedeni içten ve dıştan kurutur, yağlar sertleşen deriyi yumuşatır, erimiş reçine, keten ya da çamur kafatası ve gövde boşluklarını doldururdu. Beden en sonda kat kat keten bantla sarılır, bantların arasına koruyucu muskalar konurdu. Çıkarılan iç organlar ise kanopik kaplarda saklanırdı.

Natron nedir?

Natron, doğada kendiliğinden oluşan bir sodyum karbonat ve sodyum bikarbonat bileşiğidir. Mısır’da çıkarılan natron her zaman bir miktar sofra tuzu (sodyum klorür) ve sodyum sülfat da içerir. Mumyacıların başlıca kaynaklarından biri Natron Vadisi’ydi. Natron, sudaki çözeltisiyle değil kuru hâlde kullanılır, bedenin suyunu çekerek onu 35 ila 40 gün içinde kuruturdu.

Binalarda nem neden bu kadar zararlıdır?

Nem, binada küf ve bakteri gibi mikroorganizmaların çoğalmasına zemin hazırlar. Dünya Sağlık Örgütü nemli iç ortamları solunum yolu şikâyetleri, alerji ve astımdaki artışla ilişkilendirir ve en önemli önlem olarak kalıcı nemin önlenmesini gösterir. Sürekli ıslanan sıva ve boya da zamanla kabarıp dökülür. Bu nedenle nemin kaynağını, çoğu zaman doğru seçilmiş bir su yalıtımıyla, baştan kesmek gerekir.

Kaynaklar

• Chau Chak Wing Museum, The University of Sydney: Mummification (öğrenme kaynağı)
• Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanlığı: Mummification Museum, Luksor
• B. Brier, R. S. Wade (1996): The Use of Natron in Human Mummification: A Modern Experiment, Journal of Plastination, cilt 11, sayı 1
• Dünya Sağlık Örgütü (2009): WHO guidelines for indoor air quality: dampness and mould
• Mega Yalıtım: Fullback ürün belgeleri (Dokümanlar)

Bodrum, banyo, balkon ya da teras için hangi su yalıtımının uygun olduğunu Fullback su yalıtımı ürünlerimizde inceleyebilir, projenize özel sorularınız için teknik ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.